disaster recovery

Disaster recovery to zbiór procedur i narzędzi umożliwiających przywrócenie działania systemu po poważnej awarii.

Disaster recovery jako plan odtworzenia działania systemu

Disaster recovery, czyli odtwarzanie po awarii, obejmuje zaplanowane procedury, technologie i decyzje organizacyjne służące przywróceniu działania systemów informatycznych po zdarzeniu, które uniemożliwia ich normalną pracę. Przyczyną może być uszkodzenie nośnika danych, awaria zasilania, pożar, zalanie, błąd oprogramowania, nieudana aktualizacja, uszkodzenie systemu plików albo incydent polegający na zaszyfrowaniu danych. Celem nie jest samo posiadanie kopii plików, lecz doprowadzenie środowiska do stanu, w którym można ponownie uruchomić wymagane usługi i odzyskać dostęp do danych.

Plan disaster recovery powinien określać kolejność działań, osoby odpowiedzialne za poszczególne czynności, źródła kopii zapasowych, sposób odtworzenia systemu oraz kryteria potwierdzające poprawny powrót do pracy. Należy rozróżnić kopię zapasową od całego procesu odtwarzania. Backup może zawierać pliki lub obraz dysku, ale bez sprawdzonej procedury przywrócenia, zgodnych sterowników, kluczy szyfrujących i działającego środowiska docelowego sama kopia nie gwarantuje odzyskania systemu.

RPO i RTO w projektowaniu odtwarzania

Do opisu wymagań disaster recovery stosuje się między innymi dwa parametry: RPO i RTO. Recovery Point Objective określa maksymalną akceptowalną utratę danych wyrażoną jako odstęp czasu. Jeżeli RPO wynosi cztery godziny, rozwiązanie powinno umożliwiać odzyskanie danych co najmniej do stanu sprzed ostatnich czterech godzin, o ile kopie były wykonywane zgodnie z planem. Recovery Time Objective określa maksymalny dopuszczalny czas potrzebny na przywrócenie działania systemu lub konkretnej usługi.

Wartości RPO i RTO wpływają na wybór sposobu ochrony danych. Codzienna kopia plików może być wystarczająca dla danych, które zmieniają się rzadko, ale nie spełni wymagań systemu, w którym dane są modyfikowane przez cały dzień. Z kolei skrócenie czasu odtwarzania może wymagać gotowego obrazu systemu, zapasowego sprzętu, automatyzacji konfiguracji albo replikacji danych. Te mechanizmy nie są zamienne: częsta kopia może ograniczyć utratę danych, ale nie musi skrócić czasu potrzebnego na uruchomienie aplikacji.

Kopie zapasowe, obrazy i test przywracania

Praktyczny plan disaster recovery powinien uwzględniać różne rodzaje kopii. Kopia pełna obejmuje cały wybrany zakres danych, natomiast kopia przyrostowa zapisuje zmiany od poprzedniej kopii, a różnicowa — zmiany od ostatniej kopii pełnej. Obraz systemu może zawierać partycje, informacje rozruchowe, system plików i zainstalowane oprogramowanie, dzięki czemu pozwala odtworzyć nie tylko dokumenty, lecz także środowisko wymagane do uruchomienia systemu. Przy każdym wariancie trzeba sprawdzić, czy kopia jest kompletna, czy można ją odczytać oraz czy obejmuje dane i konfigurację rzeczywiście potrzebne po awarii.

Ochrona kopii wymaga oddzielenia ich od systemu produkcyjnego. Nośnik stale podłączony do komputera może zostać usunięty lub zaszyfrowany przez złośliwe oprogramowanie razem z plikami źródłowymi. Stosuje się więc między innymi kopie offline, odłączane po zakończeniu zadania, oraz kopie przechowywane w odrębnej lokalizacji. Znaczenie ma także kontrola dostępu, szyfrowanie oraz retencja określająca, jak długo przechowywane są poszczególne wersje. Najważniejszym testem jest próbne odtworzenie na innym dysku albo w odseparowanym środowisku. Test powinien potwierdzić integralność danych, możliwość uruchomienia systemu oraz zgodność odzyskanej wersji z wymaganym punktem RPO.

Postępowanie po awarii i weryfikacja systemu

Po wykryciu awarii najpierw należy ustalić jej zakres i zabezpieczyć stan urządzeń, aby nie pogłębiać uszkodzeń. W przypadku podejrzenia awarii dysku dalsza praca może nadpisywać sektory zawierające możliwe do odzyskania dane. Przy podejrzeniu złośliwego szyfrowania trzeba odłączyć zagrożone urządzenie od sieci, a przed przywróceniem systemu sprawdzić, czy przyczyna problemu została usunięta. Odtwarzanie powinno rozpocząć się od właściwego źródła kopii i obejmować kontrolę wersji systemu, konfiguracji, sterowników oraz zależności wymaganych przez używane programy.

Po przywróceniu systemu należy zweryfikować nie tylko jego uruchomienie, ale też poprawność danych, działanie aplikacji, dostęp do dokumentów i możliwość wykonywania nowych kopii zapasowych. Wnioski z awarii powinny zostać zapisane w planie, ponieważ rzeczywiste problemy często ujawniają braki niewidoczne podczas zwykłej pracy, takie jak nieaktualna kopia, uszkodzony nośnik, brak hasła do zaszyfrowanego archiwum lub niezgodność sprzętu zastępczego. Diagnostyka komputera może obejmować stan dysku, system plików, mechanizm rozruchu i możliwość odczytu kopii, natomiast skuteczne odtworzenie wymaga zachowania kolejności działań wynikającej z konkretnego planu disaster recovery.