fstab to plik konfiguracyjny systemów Unix/Linux definiujący systemy plików automatycznie montowane podczas startu systemu.
Rola pliku fstab w systemie Linux
fstab to skrócona nazwa pliku /etc/fstab, używanego w systemach Unix i Linux do opisania systemów plików, które mają być dostępne pod określonymi punktami montowania. Wpis może wskazywać partycję dysku, urządzenie logiczne, wolumin sieciowy albo inny zasób obsługiwany przez mechanizm montowania. Plik nie przechowuje danych użytkownika ani samego systemu plików. Zawiera instrukcje określające, skąd zasób ma zostać pobrany, gdzie ma zostać podłączony i z jakimi opcjami ma działać.
Tradycyjnie zawartość /etc/fstab jest odczytywana podczas uruchamiania systemu. W dystrybucjach korzystających z systemd wpisy z tego pliku są przetwarzane przez systemd-fstab-generator, który tworzy odpowiednie jednostki montowania. Dzięki temu partycja z danymi może zostać automatycznie zamontowana na przykład w katalogu /home, /mnt/dane albo /media/archiwum. Błędny wpis może spowodować nieudane montowanie, opóźnienie startu systemu, przejście do trybu awaryjnego lub brak dostępu do oczekiwanych plików.
Budowa wpisu i identyfikowanie partycji
Każdy standardowy wiersz pliku /etc/fstab składa się z sześciu pól rozdzielonych białymi znakami. Kolejno podaje się urządzenie lub jego identyfikator, punkt montowania, typ systemu plików, opcje montowania, wartość pola dump oraz wartość pass używaną przy sprawdzaniu systemu plików przez fsck. Wiersze rozpoczynające się znakiem # są komentarzami. Jeżeli nazwa katalogu lub zasobu zawiera spacje, stosuje się odpowiednie kodowanie, między innymi zapis \040 dla spacji.
Jako pierwszy element można podać nazwę urządzenia, na przykład /dev/sda2, ale taki zapis może stać się niepraktyczny, gdy kolejność urządzeń zmieni się po podłączeniu kolejnego dysku. Częściej stosuje się identyfikator UUID, odczytywany poleceniem blkid, albo stabilną ścieżkę z katalogu /dev/disk/by-uuid/. Przykładowy wpis może wyglądać następująco: UUID=12345678-90ab-cdef-1234-567890abcdef / ext4 defaults 0 1. UUID w takim przykładzie jest tylko identyfikatorem konkretnego systemu plików i musi odpowiadać rzeczywistej partycji.
Opcje montowania, kolejność startu i testowanie
Najczęściej spotykana opcja defaults oznacza zestaw domyślnych ustawień, do których należą między innymi odczyt i zapis oraz automatyczne montowanie. Opcja noauto wyłącza automatyczne montowanie danego wpisu przy użyciu standardowego mechanizmu startowego, natomiast nofail pozwala kontynuować uruchamianie, gdy wskazany zasób jest niedostępny. Ta druga opcja bywa przydatna przy zewnętrznych dyskach, które nie zawsze są podłączone, ale nie powinna maskować błędnej konfiguracji partycji systemowej. Opcje ro i rw określają odpowiednio montowanie tylko do odczytu lub do odczytu i zapisu.
Przed ponownym uruchomieniem komputera zmiany warto sprawdzić poleceniem mount -a. Polecenie próbuje zamontować wszystkie odpowiednie wpisy z /etc/fstab, z pominięciem pozycji oznaczonych między innymi opcją noauto. Stan zamontowanych systemów plików można sprawdzić przez findmnt, a szczegóły błędów w systemd przez journalctl -b. Katalog podany jako punkt montowania musi istnieć, a jego właściciel i uprawnienia wpływają na dostęp do zamontowanych danych. Błąd składni albo pomylenie UUID może ujawnić się dopiero po restarcie, dlatego testowanie aktywnego systemu jest istotnym etapem.
Znaczenie fstab przy awarii uruchamiania Linux
Problemy związane z fstab często pojawiają się po wymianie dysku, zmianie partycji, klonowaniu systemu, przywróceniu kopii zapasowej albo usunięciu nośnika wskazanego w konfiguracji. Typowym objawem jest komunikat o niemożności zamontowania systemu plików, długie oczekiwanie podczas startu lub uruchomienie powłoki awaryjnej. W takiej sytuacji należy porównać identyfikatory z pliku z wynikami blkid, sprawdzić dostępność katalogów montowania oraz zweryfikować, czy zadeklarowany typ systemu plików odpowiada rzeczywistemu formatowi partycji. Nie należy mechanicznie usuwać wpisów bez ustalenia, czy dotyczą one systemu, katalogu domowego lub danych użytkownika.
Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów i komputerów PC, w tym diagnostyką problemów z uruchamianiem systemu Linux, rozpoznawaniem partycji oraz przywracaniem poprawnego przepływu dostępu do danych po zmianach w konfiguracji. Analiza obejmuje między innymi komunikaty startowe, zawartość /etc/fstab, identyfikatory urządzeń i stan systemu plików. Jeżeli przyczyną jest uszkodzenie nośnika, sama korekta wpisu nie rozwiąże problemu, dlatego konfigurację należy oceniać razem ze stanem dysku i spójnością danych.
