Komponenty ActiveX

Komponenty ActiveX to przestarzała technologia rozszerzeń przeglądarki Internet Explorer — nowoczesne przeglądarki (Edge oparty na Chromium) nie obsługują ich ze względów bezpieczeństwa.

Komponenty ActiveX to moduły oparte na technologii firmy Microsoft, które pozwalały rozszerzać możliwości przeglądarki Internet Explorer oraz aplikacji działających w środowisku Windows. Mogły odpowiadać między innymi za wyświetlanie dodatkowych elementów strony, obsługę określonych formularzy, komunikację z urządzeniami lub uruchamianie funkcji niedostępnych w samym języku HTML. W praktyce były to składniki instalowane lokalnie w systemie, często w postaci kontrolek COM lub plików OCX, dzięki czemu strona internetowa mogła wykonywać operacje wykraczające poza standardowe możliwości przeglądarki.

Czym są komponenty ActiveX

Mechanizm ActiveX powstał w czasach, gdy strony internetowe coraz częściej zaczęły pełnić funkcję aplikacji użytkowych. Zwykły dokument HTML umożliwiał prezentowanie tekstu, obrazów i odnośników, natomiast kontrolka ActiveX mogła dodawać obsługę skanera, drukarki, podpisu elektronicznego, multimediów albo specjalistycznego formularza. Takie rozszerzenie działało jednak znacznie bliżej systemu operacyjnego niż współczesne skrypty uruchamiane w przeglądarce.

Komponent był zazwyczaj rejestrowany w systemie Windows i mógł otrzymywać uprawnienia pozwalające na dostęp do zasobów lokalnego komputera. Zależnie od zastosowania oznaczało to możliwość odczytu ustawień, zapisu plików, nawiązania komunikacji z urządzeniem lub wykonania kodu dostarczonego przez stronę. Z tego powodu istotne znaczenie miały źródło komponentu, jego podpis cyfrowy, zgodność z wersją systemu oraz ustawienia zabezpieczeń przeglądarki.

Nazwa ActiveX bywa używana jako ogólne określenie dodatków internetowych, ale technicznie może odnosić się do różnych obiektów systemu Windows. Nie każda biblioteka OCX jest samodzielną funkcją przeglądarki, a nie każdy problem z plikiem DLL oznacza problem z ActiveX. Przy analizie usterki należy ustalić, jaka aplikacja próbuje załadować dany komponent, z jakiej lokalizacji pochodzi plik i czy wymagane zależności są obecne w systemie.

Kontekst techniczny i porównanie z nowoczesnymi rozwiązaniami - Komponenty ActiveX

ActiveX było silnie powiązane z systemem Windows oraz architekturą Internet Explorera. Taki model różni się od współczesnych rozszerzeń przeglądarek, które działają w bardziej ograniczonym środowisku i korzystają z określonych interfejsów programistycznych. Dzisiejsze strony opierają funkcje interaktywne przede wszystkim na HTML, CSS, JavaScript oraz standardach komunikacji obsługiwanych przez wiele przeglądarek.

Najważniejsza różnica dotyczy poziomu dostępu. Skrypt uruchamiany na stronie jest zwykle objęty mechanizmami izolacji, ograniczeniami uprawnień i regułami kontroli pochodzenia. Kontrolka ActiveX mogła natomiast działać z szerszym dostępem do środowiska lokalnego. Ułatwiało to integrację z urządzeniami i starszymi aplikacjami biznesowymi, lecz zwiększało skutki wykorzystania błędów lub uruchomienia nieznanego modułu.

Współczesne wydania popularnych przeglądarek nie zapewniają standardowej obsługi tych kontrolek. Dotyczy to również przeglądarki Edge działającej na silniku Chromium. Jeżeli starszy portal wymaga ActiveX, samo włączenie przypadkowych dodatków lub obniżenie poziomu zabezpieczeń nie jest właściwą metodą postępowania. Najpierw należy sprawdzić, czy dostawca systemu udostępnia aktualną wersję usługi, tryb zgodności, aplikację lokalną albo inne wspierane rozwiązanie.

W środowisku Windows mogą pozostać wpisy rejestru, biblioteki i konfiguracje utworzone przez dawne programy. Ich obecność nie oznacza, że przeglądarka będzie w stanie uruchomić kontrolkę. Czasem potrzebna jest konkretna wersja składnika, zgodna architektura 32-bitowa lub 64-bitowa, odpowiednie biblioteki systemowe oraz poprawne uprawnienia konta użytkownika. Każdy z tych elementów może powodować podobny komunikat, mimo że przyczyna znajduje się w innym miejscu.

Typowe problemy i błędy związane z ActiveX

Jednym z najczęstszych objawów jest komunikat informujący o braku możliwości zainstalowania albo uruchomienia kontrolki. Może pojawić się także pusta sekcja strony, niedziałający przycisk, brak podglądu dokumentu lub przerwanie formularza po wybraniu konkretnej funkcji. W przypadku starszych aplikacji spotyka się ostrzeżenia o zablokowanym dodatku, niezgodnym certyfikacie, braku rejestracji komponentu albo niedostępnej bibliotece zależnej.

Źródłem problemu może być nie tylko wycofanie obsługi w przeglądarce. Znaczenie mają również:

• uszkodzony lub niepełny plik komponentu,
• brak wymaganej biblioteki systemowej,
• niezgodność architektury aplikacji i kontrolki,
• nieprawidłowy wpis rejestru systemowego,
• blokada wynikająca z ustawień zabezpieczeń,
• nieważny albo niezweryfikowany podpis cyfrowy,
• zmiana adresu lub konfiguracji starszego portalu,
• brak uprawnień do instalacji albo uruchomienia modułu.

Nie powinno się pobierać plików OCX, DLL ani rzekomych aktualizacji z przypadkowych stron. Taki plik może zawierać kod wykonujący niepożądane operacje, a ręczne rejestrowanie komponentu poleceniami systemowymi może doprowadzić do kolejnych błędów, jeżeli nie zostanie ustalona właściwa wersja i lokalizacja biblioteki. Szczególnej ostrożności wymagają komunikaty nakłaniające do wyłączenia ochrony przeglądarki lub programu antywirusowego.

Przy diagnostyce warto zapisać pełną treść komunikatu, nazwę programu, adres używanego portalu oraz moment wystąpienia błędu. Pomocne może być także sprawdzenie, czy problem pojawia się wyłącznie w jednym systemie, na jednym koncie użytkownika albo po określonej aktualizacji. Takie informacje ułatwiają rozróżnienie nieobsługiwanej technologii od awarii systemu, błędu aplikacji lub uszkodzenia profilu użytkownika.

Kiedy warto umówić wizytę serwisową - Komponenty ActiveX

Zgłoszenie do serwisu jest uzasadnione, gdy komponent ActiveX był wymagany przez używany program, lecz po zmianie systemu, przeglądarki albo konfiguracji przestał działać, a sam komunikat nie wskazuje jednoznacznej przyczyny. Pomocy może wymagać również sytuacja, w której instalacja dodatku kończy się błędem, system zgłasza brak bibliotek, aplikacja zamyka się po uruchomieniu kontrolki albo nie wiadomo, czy określony plik jest bezpieczny.

W ramach sprawdzenia można przeanalizować logi aplikacji, konfigurację systemu Windows, zależności programu, wpisy rejestru oraz dostępne u producenta zamienniki dla wycofanego rozwiązania. Jeżeli starszy portal nie obsługuje nowej przeglądarki, należy ustalić, czy możliwe jest bezpieczne przejście na aktualną wersję aplikacji lub pracę w środowisku zgodności. Nie każdą kontrolkę da się przywrócić, dlatego ważne jest oddzielenie naprawy komputera od decyzji dotyczącej dalszego używania przestarzałego systemu.

W Warszawskim Pogotowiu Komputerowym 24/7 można zlecić sprawdzenie laptopa, gdy błąd ActiveX występuje razem z problemami systemowymi, niedziałającą aplikacją lub podejrzeniem niepożądanego oprogramowania. Dla laptopa dostępna jest darmowa diagnoza LAPTOPA, która pozwala ustalić, czy przyczyna leży w przeglądarce, systemie, konkretnym komponencie czy w samym programie korzystającym z dawnej technologii.