Nagłówki SMTP to pola przekazywane w trakcie sesji wysyłkowej, częściowo odrębne od nagłówków samej wiadomości.
Rozdzielenie koperty SMTP od nagłówków wiadomości
Nagłówki SMTP opisują informacje związane z przekazaniem wiadomości przez serwery pocztowe, ale określenie to bywa używane nieprecyzyjnie. W standardowym modelu SMTP należy odróżnić kopertę wiadomości od jej właściwej treści. Koperta zawiera adres nadawcy przekazywany w komendzie MAIL FROM oraz adresy odbiorców przekazywane w komendach RCPT TO. Te dane są potrzebne serwerom do obsługi dostarczenia wiadomości, lecz nie muszą być identyczne z polami widocznymi w nagłówku wiadomości, takimi jak From:, To: albo Reply-To:.
Właściwe nagłówki wiadomości należą do formatu opisanego w RFC 5322. Są przesyłane w ramach zawartości komendy DATA, przed pustą linią oddzielającą nagłówki od treści tekstowej lub części MIME. SMTP opisany w RFC 5321 odpowiada przede wszystkim za transport, rozmowę między klientem a serwerem oraz przekazanie koperty. Z tego powodu zmiana pola From: nie musi zmienić adresu użytego w MAIL FROM, a odpowiedź na wiadomość może być kierowana według Reply-To:, jeżeli takie pole zostało dodane.
Przebieg sesji i miejsce przekazywania danych
Sesja SMTP rozpoczyna się od powitania serwera, zwykle zawierającego kod odpowiedzi 220. Klient przedstawia się komendą EHLO, a w starszym lub ograniczonym trybie może użyć HELO. Odpowiedź wielowierszowa na EHLO może ogłaszać rozszerzenia obsługiwane przez serwer, między innymi SIZE, 8BITMIME, SMTPUTF8, STARTTLS lub AUTH. Nie są to nagłówki wiadomości, lecz elementy negocjacji parametrów sesji.
Po komendzie MAIL FROM klient wysyła jedną lub więcej komend RCPT TO. Serwer może zaakceptować jednego odbiorcę, odrzucić innego albo zwrócić błąd dotyczący całej transakcji. Dopiero po zaakceptowaniu koperty klient używa DATA. Serwer odpowiada wtedy kodem 354, sygnalizując gotowość do przyjęcia danych. W tym miejscu trafiają nagłówki wiadomości, pusta linia i treść. Koniec danych oznacza osobna linia zawierająca pojedynczą kropkę. Po poprawnym przyjęciu serwer zwraca zwykle kod 250.
Rozszerzenia SMTP mogą wpływać na sposób transportu, ale nie zmieniają podstawowego rozdziału między kopertą a zawartością wiadomości. Parametr SIZE pozwala zadeklarować rozmiar danych, BODY=8BITMIME informuje o sposobie kodowania treści, a SMTPUTF8 umożliwia użycie rozszerzonego zestawu znaków w określonych elementach wiadomości i adresach. Parametry te są przekazywane przy komendach SMTP, a nie jako zwykłe pola nagłówka.
Pola śledzenia drogi wiadomości
Najbardziej charakterystycznym polem związanym z transportem jest Received:. Serwer lub system pośredniczący może dodać własny wpis opisujący przyjęcie wiadomości od poprzedniego punktu. Wpis może zawierać nazwy hostów, adresy, użyty protokół, identyfikator transakcji oraz czas przekazania. Kolejne serwery zazwyczaj dopisują swoje pola na początku istniejącego bloku nagłówków, dlatego analizę trasy prowadzi się od najnowszego wpisu u góry do starszych wpisów znajdujących się niżej. Treść tych pól jest przydatna diagnostycznie, ale nie stanowi niezależnego, podpisanego dowodu pochodzenia wiadomości.
Pole Return-Path: również bywa mylone z adresem widocznym dla odbiorcy. W środowisku dostarczającym wiadomość do skrzynki może ono odzwierciedlać tak zwany reverse-path, czyli adres użyty w kopercie jako argument MAIL FROM. To właśnie ten adres jest powiązany z obsługą komunikatów o niedostarczeniu, chociaż konkretne zachowanie zależy od kolejnych systemów pocztowych. Pole Delivered-To: jest natomiast często dodawane lokalnie przez oprogramowanie obsługujące skrzynkę i nie należy do uniwersalnych pól wymaganych przez SMTP.
Przy ocenie nagłówków trzeba pamiętać, że część pól może zostać dopisana, przekształcona albo usunięta przez pośredni serwer. Warto sprawdzać kolejność wpisów Received:, zgodność nazw hostów z adresami IP, kody odpowiedzi SMTP oraz relację między From:, Sender:, Reply-To: i adresem koperty. Sama obecność nazwy nadawcy w widocznym nagłówku nie potwierdza, że ten sam system faktycznie rozpoczął transport wiadomości.
Wykorzystanie nagłówków SMTP w diagnostyce
Analiza nagłówków SMTP może pomóc ustalić, na którym etapie pojawił się problem z dostarczeniem poczty. Jeżeli wiadomość nie opuściła klienta, należy sprawdzić połączenie z serwerem, powitanie EHLO, negocjację STARTTLS, uwierzytelnienie oraz odpowiedź na MAIL FROM. Jeżeli serwer zaakceptował nadawcę, ale odrzucił odbiorcę, istotna będzie odpowiedź po RCPT TO. Przyjęcie danych po DATA oznacza akceptację wiadomości przez dany serwer, lecz nie gwarantuje dostarczenia jej do końcowej skrzynki.
W komputerze można również sprawdzić, czy program pocztowy nie rozdziela adresu koperty od adresu wyświetlanego w polu From:, czy nie ma problemu z kodowaniem znaków oraz czy załączniki zostały poprawnie opakowane w strukturę MIME. Do odczytu pełnych nagłówków służy zwykle funkcja wyświetlenia źródła wiadomości lub „oryginalnej wiadomości”. Należy zachować ostrożność przy interpretacji wyników: ostrzeżenia dotyczące SPF, DKIM lub DMARC mogą wskazywać na problemy z autoryzacją domeny, ale ich wynik zależy od konfiguracji domeny, serwerów pośredniczących i adresu użytego w kopercie.
Warszawskie Pogotowie Komputerowe wykonuje profesjonalną naprawę laptopów, komputerów PC i podzespołów, w tym diagnostykę problemów z oprogramowaniem pocztowym oraz analizę konfiguracji potrzebnej do poprawnego połączenia z usługę SMTP. Sama interpretacja nagłówków wymaga zachowania pełnego źródła wiadomości, informacji o komunikacie błędu i, w miarę możliwości, dokładnego momentu wystąpienia problemu. Dzięki temu można odróżnić błąd programu pocztowego od odrzucenia transakcji przez serwer, problemu z uwierzytelnianiem albo nieprawidłowej konfiguracji adresu nadawcy.
