niechciana wiadomość (spam)

Spam to masowo rozsyłana niechciana korespondencja, w Polsce zabroniona bez uprzedniej zgody odbiorcy.

Czym jest niechciana wiadomość i jak trafia do skrzynki

Niechciana wiadomość, określana jako spam, to korespondencja elektroniczna wysyłana masowo do odbiorców, którzy nie oczekiwali takiego kontaktu. Najczęściej ma postać wiadomości e-mail, ale podobny mechanizm występuje także w komunikatorach, formularzach kontaktowych, komentarzach na stronach internetowych oraz wiadomościach SMS. Nadawca może rozsyłać reklamy, oferty, linki do stron wyłudzających dane albo załączniki zawierające złośliwe oprogramowanie. Sam fakt, że wiadomość została wysłana z nieznanego adresu, nie przesądza jeszcze o jej szkodliwości, ale powinien skłonić do sprawdzenia nadawcy, domeny i treści.

W przypadku poczty elektronicznej wiadomość jest zwykle przekazywana z wykorzystaniem protokołu SMTP. Serwer nadawcy przekazuje ją do serwera odbiorcy, a ten może sprawdzić między innymi adres IP wysyłającego systemu, domenę nadawcy, rekordy DNS oraz zawartość wiadomości. Spam może pochodzić z legalnej platformy mailingowej, z przejętego konta albo z komputera zainfekowanego programem automatycznie rozsyłającym pocztę. Przestępcy często fałszują nazwę wyświetlaną w programie pocztowym, dlatego adres widoczny przy nazwisku nadawcy nie zawsze odpowiada rzeczywistej domenie, z której wiadomość została dostarczona.

Mechanizmy rozpoznawania spamu

Nowoczesne filtry antyspamowe oceniają wiele cech wiadomości jednocześnie. Analizowany może być adres IP serwera wysyłającego, historia jego reputacji, liczba podobnych wiadomości, obecność podejrzanych odnośników, struktura kodu HTML oraz stosunek tekstu do obrazów. Filtr może również porównywać treść z wcześniej rozpoznanymi kampaniami. Z tego powodu masowe wysyłanie tej samej wiadomości, używanie wielu przekierowań oraz ukrywanie adresu docelowego w skróconym linku zwiększa prawdopodobieństwo zakwalifikowania korespondencji jako spam.

Istotną rolę odgrywają mechanizmy uwierzytelniania domeny. SPF pozwala właścicielowi domeny wskazać w rekordzie DNS serwery uprawnione do wysyłania poczty w jej imieniu. DKIM dodaje do wiadomości podpis kryptograficzny, który serwer odbiorcy może zweryfikować na podstawie klucza publicznego opublikowanego w DNS. DMARC określa, jak odbiorca powinien postąpić, gdy kontrola SPF lub DKIM nie potwierdza zgodności domeny. Wynik tych kontroli jest jednym z sygnałów wykorzystywanych przy ocenie wiarygodności, ale poprawne SPF, DKIM i DMARC nie gwarantują, że treść wiadomości jest bezpieczna.

Spam a phishing, złośliwe załączniki i fałszywe linki

Część spamu ma charakter wyłącznie reklamowy, lecz wiele kampanii wykorzystuje podobny kanał do phishingu. Wiadomość może imitować powiadomienie banku, operatora płatności, sklepu internetowego albo dostawcy usług. Link opisany jako „zaloguj się” może prowadzić do domeny różniącej się jedną literą od prawidłowego adresu. Warto sprawdzać pełny adres po najechaniu kursorem na odnośnik, zwracać uwagę na domenę główną i unikać logowania przez link otrzymany w niespodziewanej wiadomości. Kłódka HTTPS szyfruje połączenie z witryną, ale sama nie potwierdza, że strona należy do właściwej firmy.

Ryzyko stanowią także załączniki. Dokument pakietu Office może zawierać makra, plik archiwum może ukrywać program wykonywalny, a dokument PDF może zawierać odnośniki do zewnętrznych stron lub wykorzystać podatność nieaktualnego czytnika. Nie należy uruchamiać plików z rozszerzeniami takimi jak .exe, .scr, .js, .vbs czy .lnk, jeśli pochodzą z nieoczekiwanego źródła. Podwójne rozszerzenia, na przykład faktura.pdf.exe, mogą służyć do zmylenia odbiorcy, zwłaszcza gdy system ukrywa znane rozszerzenia plików. Podejrzaną wiadomość najlepiej oznaczyć jako spam lub phishing w używanym programie pocztowym, zamiast odpowiadać nadawcy.

Ograniczanie spamu na laptopie i komputerze PC

Podstawową ochronę zapewnia korzystanie z filtra antyspamowego dostępnego w usłudze pocztowej albo w programie obsługującym konto. Wiadomości należy oznaczać zgodnie z ich rzeczywistym charakterem, ponieważ filtr uczy się na podstawie takich zgłoszeń. Jednocześnie trzeba sprawdzać folder spam, gdy oczekiwany e-mail nie dotrze, ponieważ automatyczna klasyfikacja może czasem błędnie odrzucić prawidłową korespondencję. Pomocne jest używanie osobnego adresu do rejestracji w sklepach i serwisach internetowych oraz niepublikowanie głównego adresu w otwartych formularzach i ogłoszeniach.

Jeżeli spam pojawia się nagle w dużej ilości, warto sprawdzić, czy konto nie zostało przejęte. Należy zmienić hasło na unikatowe, wylogować aktywne sesje, włączyć uwierzytelnianie wieloskładnikowe oraz przejrzeć reguły sortowania i przekierowania poczty. W programie pocztowym trzeba sprawdzić, czy nie utworzono reguły automatycznie usuwającej odpowiedzi albo przesyłającej wiadomości na obcy adres. Aktualny system operacyjny, przeglądarka, program pocztowy i ochrona antywirusowa ograniczają ryzyko wykorzystania znanych luk. Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC i podzespołów, w tym diagnostyką problemów z oprogramowaniem, kontem pocztowym oraz działaniem filtrów wiadomości.