Ochrona przed makrami

Ochrona przed makrami to domyślne blokowanie kodu z niezaufanych źródeł, zwłaszcza w plikach pobranych z internetu.

Jak działa ochrona przed makrami w dokumentach

Ochrona przed makrami to mechanizm bezpieczeństwa stosowany w aplikacjach biurowych do ograniczania automatycznego uruchamiania kodu osadzonego w dokumentach. Makro może zawierać instrukcje Visual Basic for Applications (VBA), które wykonują czynności w programie, na przykład przygotowują raport, przetwarzają dane albo automatyzują powtarzalne operacje. Ten sam mechanizm może jednak zostać wykorzystany do uruchomienia poleceń systemowych, pobrania dodatkowych plików lub zmiany ustawień komputera.

Współczesne aplikacje Microsoft Office mogą blokować makra pochodzące z plików pobranych z internetu. Dotyczy to między innymi dokumentów zapisanych w formatach obsługujących makra, takich jak DOCM, XLSM i PPTM. Jeżeli system Windows rozpozna, że plik został pobrany z internetu i otrzymał oznaczenie pochodzenia, nazywane Mark of the Web, aplikacja może uniemożliwić uruchomienie zawartego w nim kodu VBA. Samo otwarcie dokumentu nie musi wtedy oznaczać wykonania makra.

Źródło pliku, podpis cyfrowy i lokalizacja zaufana

Decyzja o zablokowaniu makra zależy między innymi od źródła dokumentu oraz ustawień centrum zaufania aplikacji. Plik otrzymany jako załącznik poczty elektronicznej, pobrany ze strony internetowej albo skopiowany z nieznanego udziału sieciowego może być traktowany jako niezaufany. W takiej sytuacji aplikacja wyświetla ostrzeżenie lub blokuje makra bez przycisku pozwalającego na ich natychmiastowe włączenie. Jest to celowe ograniczenie, ponieważ użytkownik może znać autora dokumentu, ale nie mieć pewności, czy sam plik nie został zmieniony.

Jednym ze sposobów potwierdzenia pochodzenia kodu jest podpis cyfrowy makra. Podpis pozwala sprawdzić, czy kod nie został zmodyfikowany po podpisaniu oraz czy certyfikat wystawcy jest zaufany dla danego środowiska. Nie oznacza to automatycznie, że makro jest bezpieczne pod względem funkcjonalnym. Podpis potwierdza tożsamość podpisującego i integralność kodu, lecz nie gwarantuje prawidłowego ani nieszkodliwego działania programu.

Innym mechanizmem są lokalizacje zaufane. Dokument zapisany w takiej lokalizacji może być otwierany z mniej restrykcyjnymi zasadami, dlatego folder powinien obejmować wyłącznie pliki pochodzące ze sprawdzonego źródła. Dodanie całego katalogu pobierania albo wspólnego folderu, do którego mogą zapisywać różne programy, osłabia ochronę. Zaufanie do lokalizacji jest decyzją konfiguracyjną, a nie technicznym dowodem bezpieczeństwa każdego umieszczonego tam dokumentu.

Ochrona widoku i bezpieczne postępowanie z ostrzeżeniem

Ochrona przed makrami współdziała z funkcją Protected View, czyli widokiem chronionym. Dokument otwarty z potencjalnie niebezpiecznego źródła może zostać uruchomiony w ograniczonym trybie, który zmniejsza możliwość wykonania aktywnej zawartości i wprowadzenia zmian w systemie. Widok chroniony nie jest pełnym mechanizmem antywirusowym i nie zastępuje skanowania pliku, ale ogranicza skutki przypadkowego otwarcia dokumentu.

Ostrzeżenie o zablokowanych makrach nie powinno być omijane przez bezwarunkowe włączenie zawartości. Najpierw należy ustalić, kto utworzył dokument, z jakiego źródła pochodzi i czy jego działanie jest rzeczywiście potrzebne. Dokument zawierający tabelę lub zwykły tekst zazwyczaj nie wymaga uruchamiania makr. Jeżeli plik pochodzi od współpracownika, warto potwierdzić jego wysłanie niezależnym kanałem, ponieważ sama nazwa nadawcy lub temat wiadomości nie potwierdzają autentyczności załącznika.

Problemy mogą wystąpić także po przeniesieniu pliku między folderami. Dokument zapisany lokalnie może działać inaczej niż ten otwierany bezpośrednio z załącznika, udziału sieciowego lub folderu synchronizowanego. Zmiana rozszerzenia pliku nie usuwa makra ani nie czyni kodu bezpiecznym. Podobnie wyłączenie wszystkich zabezpieczeń w centrum zaufania może usunąć komunikat, ale zwiększa ryzyko uruchomienia złośliwego kodu w każdym kolejnym dokumencie.

Diagnostyka blokady makr w serwisie komputerowym

Podczas diagnostyki laptopa lub komputera PC można sprawdzić typ dokumentu, jego właściwości systemowe, źródło pochodzenia oraz ustawienia makr w używanej aplikacji biurowej. Analizie podlega również to, czy blokada dotyczy jednego pliku, wszystkich dokumentów pobieranych z internetu, konkretnego folderu, czy całego profilu użytkownika. Pomocne jest porównanie zachowania dokumentu utworzonego lokalnie z zachowaniem kopii otrzymanej z zewnętrznego źródła, bez uruchamiania podejrzanego makra.

Jeżeli makro przestało działać po aktualizacji programu, przyczyną może być zmiana zasad bezpieczeństwa, utrata zaufania do certyfikatu, przeniesienie pliku poza lokalizację zaufaną albo usunięcie oznaczenia zaufanego wydawcy. Diagnostyka powinna rozdzielać problem z samym kodem VBA od problemu z polityką bezpieczeństwa aplikacji. Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC i ich podzespołów, a w ramach diagnozy można ustalić, czy blokada makr wynika z konfiguracji programu, pochodzenia dokumentu, uszkodzenia instalacji czy innej przyczyny technicznej.