oszustwo na zmianę IBAN

Oszustwo na zmianę IBAN to fałszywa informacja o nowym rachunku kontrahenta, przekierowująca płatność do przestępcy.

Mechanizm oszustwa na zmianę IBAN

Oszustwo na zmianę IBAN polega na przekazaniu fałszywej informacji, że rachunek bankowy kontrahenta uległ zmianie. Wiadomość może wyglądać jak zwykła korespondencja handlowa: zawiera nazwę firmy, podpis pracownika, numer faktury, kwotę oraz dane wcześniejszych ustaleń. Różnica polega na tym, że numer rachunku wskazany do zapłaty należy do osoby lub organizacji kontrolowanej przez przestępcę. Płatność zostaje więc wykonana poprawnie od strony banku, ale trafia do niewłaściwego odbiorcy.

IBAN jest międzynarodowym numerem rachunku bankowego. W Polsce składa się z oznaczenia kraju „PL”, dwóch cyfr kontrolnych oraz 26 cyfr krajowego numeru rachunku. Sama poprawność formatu IBAN nie potwierdza jednak, że rachunek należy do właściwego kontrahenta. Przestępca może podać numer formalnie prawidłowy, a następnie wykorzystać go do przyjęcia przelewu. Kluczowym problemem nie jest więc literówka w numerze, lecz podmiana informacji użytej do autoryzacji płatności.

Drogi techniczne prowadzące do podmiany rachunku

Do oszustwa może dojść przez przejęcie skrzynki pocztowej, złośliwe oprogramowanie, kradzież danych logowania albo fałszywą wiadomość nakłaniającą do zalogowania się na stronie podszywającej się pod dostawcę poczty. W przypadku przejętej skrzynki przestępca może obserwować wcześniejszą korespondencję, poznać sposób numerowania faktur i wybrać moment, w którym rozmowa dotyczy płatności. Następnie wysyła wiadomość z podobnego adresu lub z prawdziwego konta, do którego uzyskał dostęp.

Jedną z metod jest również podszycie się pod domenę za pomocą adresu bardzo podobnego do prawidłowego, na przykład z dodatkowym znakiem, inną końcówką albo zamienionymi literami. Techniczny wygląd wiadomości, logo i stopka nie są dowodem autentyczności, ponieważ można je łatwo skopiować. Znaczenie mają między innymi pełny adres nadawcy, nagłówki wiadomości, informacje o trasie dostarczenia oraz wyniki mechanizmów SPF, DKIM i DMARC, o ile są dostępne. Mechanizmy te pomagają ocenić, czy wiadomość pochodzi z uprawnionej infrastruktury domeny, ale nie zastępują potwierdzenia rachunku innym kanałem.

Weryfikacja wiadomości, faktury i numeru rachunku

Informację o zmianie IBAN należy traktować jako zmianę danych rozliczeniowych, a nie jako zwykłą korektę administracyjną. Numer rachunku powinien zostać potwierdzony przez niezależny kanał komunikacji, na przykład podczas rozmowy telefonicznej z numerem znanym z wcześniejszych, wiarygodnych dokumentów. Nie należy korzystać wyłącznie z numeru telefonu podanego w wiadomości o zmianie rachunku, ponieważ może on również należeć do oszusta.

Przed przelewem warto porównać nazwę kontrahenta, numer faktury, kwotę, datę płatności i dotychczas używany rachunek. Wątpliwości powinny wstrzymać płatność do czasu wyjaśnienia. Przydatne jest także sprawdzenie, czy wiadomość nie zawiera nietypowych załączników, linków do logowania, presji czasowej lub informacji o rzekomej pilnej zmianie procedury. W polskich rozliczeniach biznesowych można dodatkowo sprawdzić, czy rachunek znajduje się na właściwej białej liście podatników VAT, ale taki wynik nie dowodzi sam w sobie autentyczności korespondencji ani tożsamości osoby, która zażądała przelewu.

Co zrobić po wykryciu fałszywej zmiany rachunku

Jeżeli przelew został już wykonany, należy niezwłocznie skontaktować się z bankiem i poprosić o podjęcie procedury odzyskania środków lub odwołania przelewu, zależnie od jego statusu. Trzeba zachować wiadomości, załączniki, nagłówki pocztowe, potwierdzenie przelewu, numery rachunków oraz historię kontaktu z kontrahentem. Zmiana hasła do poczty i innych usług powinna odbyć się z bezpiecznego urządzenia, a aktywne sesje i nieznane metody logowania należy unieważnić. Jeżeli konto pocztowe było przejęte, trzeba sprawdzić reguły automatycznego przekazywania i filtry, ponieważ napastnik może ukrywać odpowiedzi dotyczące płatności.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe wykonuje profesjonalną naprawę laptopów i komputerów PC, w tym diagnostykę urządzenia, gdy podejrzane wiadomości towarzyszą objawom złośliwego oprogramowania, nieznanym programom, zmianom ustawień przeglądarki lub przejęciu kontroli nad kontem użytkownika. Sama analiza komputera nie potwierdza jednak własności rachunku bankowego ani nie zastępuje kontaktu z bankiem i kontrahentem. W przypadku podejrzenia oszustwa najważniejsze jest równoległe zabezpieczenie kont, zatrzymanie dalszej komunikacji płatniczej i przekazanie zebranych dowodów odpowiednim instytucjom.