Prezentacja z makrami (.pptm)

Plik .pptm to prezentacja zawierająca makra, wymagająca zaufania do jej źródła.

Makra ukryte w kontenerze pliku

Współczesne pliki pakietu biurowego to spakowane archiwa z dokumentami XML w środku. Prezentacja .pptm różni się od zwykłej .pptx tym, że w tym archiwum leży dodatkowy komponent z projektem makr napisanych w języku Visual Basic for Applications. Kod ogląda się i edytuje w osobnym edytorze, otwieranym kombinacją Alt + F11, gdzie widać moduły, formularze i procedury uruchamiane automatycznie przy otwarciu pokazu.

Makra w prezentacji mają realne zastosowania: budują slajdy z danych z arkusza, sterują przebiegiem pokazu na stoisku targowym, eksportują notatki. Problem polega na tym, że ten sam mechanizm potrafi pobrać i uruchomić dowolny inny program, dlatego pakiet traktuje takie pliki inaczej niż dokumenty bez kodu.

Czym .pptm różni się od pokrewnych rozszerzeń

Zapisanie prezentacji z makrami jako .pptx nie zgłosi błędu, tylko cicho usunie kod, co bywa bolesnym odkryciem po tygodniu. Wzorzec z makrami ma rozszerzenie .potm, a pokaz uruchamiany od razu w trybie pełnoekranowym to .ppsm. Starszy format .ppt z czasów sprzed pakietu XML również przechowywał makra, ale bez rozróżnienia w rozszerzeniu, przez co po samej nazwie pliku nie dało się poznać, czy zawiera kod.

Samo rozszerzenie nie jest gwarancją: system domyślnie ukrywa je w Eksploratorze, więc plik o nazwie oferta.pptx.pptm w widoku listy wygląda jak zwykła prezentacja. Włączenie wyświetlania rozszerzeń w opcjach widoku to jedna z pierwszych rzeczy, które ustawiamy na stanowiskach biurowych.

Blokada plików pobranych z sieci

Dokument pobrany z internetu lub wyjęty z załącznika dostaje znacznik pochodzenia zapisany razem z plikiem. Pakiet otwiera go najpierw w widoku chronionym, a przy pliku z makrami wyświetla czerwony pasek informujący, że kod został zablokowany ze względów bezpieczeństwa. To nie jest usterka i nie da się tego obejść przyciskiem Włącz zawartość, bo takiego przycisku wtedy nie ma. Blokadę zdejmuje się świadomie: we właściwościach pliku zaznacza się opcję odblokowania albo umieszcza plik w katalogu wskazanym w Centrum zaufania jako lokalizacja zaufana.

Ustawienia makr znajdują się w Centrum zaufania, a sensownym poziomem dla firmy jest zezwolenie wyłącznie na kod podpisany cyfrowo certyfikatem znanego wydawcy. Wyłączenie ostrzeżeń na stałe to zaproszenie dla pierwszego lepszego załącznika z fałszywej faktury.

Kiedy załącznik okazał się pułapką

Prezentacje i dokumenty z makrami pozostają jedną z popularnych dróg wejścia dla złośliwego oprogramowania w firmach, zwykle w scenariuszu z rzekomym zamówieniem albo korektą. Jeśli ktoś kliknął i komputer zaczął zachowywać się dziwnie, liczy się czas: odłączamy stację od sieci, sprawdzamy dzienniki i zadania zaplanowane, oceniamy zasięg infekcji na dyskach współdzielonych i odtwarzamy dane z kopii. Robimy to o każdej porze doby, także w weekend, bo takie zgłoszenia rzadko trafiają się w środę o dziesiątej rano.