Rozdzielczość

Rozdzielczość to podstawowy parametr matrycy określający liczbę pikseli wyświetlanych w poziomie i pionie.

Rozdzielczość jako układ pikseli obrazu

Rozdzielczość ekranu określa liczbę aktywnych pikseli ułożonych w poziomie i pionie. Wartość 1920 × 1080 oznacza, że obraz składa się z 1920 kolumn oraz 1080 wierszy pikseli, czyli z 2 073 600 punktów obrazu. Zapis 2560 × 1440 opisuje 2560 pikseli w poziomie i 1440 w pionie, natomiast 3840 × 2160 jest typową rozdzielczością określaną jako 4K UHD. Pierwsza liczba opisuje szerokość obrazu, a druga jego wysokość, dlatego zamiana kolejności utrudniłaby poprawną identyfikację formatu.

Sama liczba pikseli nie opisuje jeszcze fizycznych rozmiarów wyświetlacza ani jego jakości. Ten sam obraz 1920 × 1080 może być wyświetlany na ekranie o przekątnej 15,6 cala, 24 cale albo 27 cali. Mniejszy ekran będzie miał wtedy większą gęstość pikseli, a pojedyncze punkty obrazu będą trudniejsze do odróżnienia z typowej odległości. Rozdzielczość należy więc rozpatrywać razem z proporcjami obrazu, przekątną matrycy, gęstością pikseli, rodzajem panelu oraz ustawieniami systemu operacyjnego.

Proporcje obrazu, gęstość pikseli i skalowanie

Rozdzielczość wpływa na proporcje obrazu, ale nie jest z nimi tożsama. Format 1920 × 1080 ma proporcje 16:9, ponieważ szerokość jest 1,777 razy większa od wysokości. W laptopach spotyka się także ekrany 1920 × 1200 o proporcjach 16:10, 2560 × 1600 o proporcjach 16:10 oraz 2256 × 1504 o proporcjach 3:2. Jeżeli aplikacja lub film korzysta z innych proporcji niż matryca, urządzenie może zastosować rozciąganie obrazu, pasy po bokach albo pasy nad i pod obrazem. Niewłaściwe rozciąganie zmienia kształt obiektów, choć nie oznacza fizycznej usterki matrycy.

Gęstość pikseli, wyrażana w pikselach na cal (PPI), zależy od rozdzielczości i przekątnej ekranu. Dla matrycy 15,6 cala o rozdzielczości 1920 × 1080 gęstość wynosi około 141 PPI. Ekran 27-calowy o tej samej rozdzielczości ma około 82 PPI, więc tekst i cienkie krawędzie będą wyglądały mniej szczegółowo przy tej samej odległości oglądania. Wysoka gęstość pikseli może wymagać skalowania interfejsu, na przykład do 125%, 150% lub 200%. Skalowanie powiększa elementy interfejsu, ale nie zmienia fizycznej liczby pikseli matrycy.

Sygnał obrazu i ograniczenia sprzętowe

Komputer musi przekazać do monitora sygnał odpowiadający obsługiwanej rozdzielczości i częstotliwości odświeżania. Możliwości zależą między innymi od układu graficznego, sterownika, złącza oraz przewodu. HDMI, DisplayPort, USB-C z trybem DisplayPort Alternate Mode i starsze interfejsy DVI mogą obsługiwać różne kombinacje rozdzielczości oraz odświeżania, zależnie od konkretnej wersji standardu i implementacji urządzenia. Sam kształt gniazda nie gwarantuje obsługi każdego trybu. Przykładowo port USB-C może służyć wyłącznie do danych i ładowania albo może przekazywać obraz, jeśli komputer oraz monitor obsługują odpowiedni tryb.

Ustawienie rozdzielczości wyższej niż natywna nie zwiększa szczegółowości obrazu, której fizycznie nie potrafi wyświetlić matryca. System może przeskalować taki obraz do rozdzielczości natywnej, co często powoduje rozmycie tekstu. Z kolei ustawienie rozdzielczości niższej od natywnej może sprawić, że obraz będzie mniej ostry, ponieważ jeden punkt logiczny nie zawsze odpowiada całkowitej liczbie pikseli fizycznych. W grach zmniejszenie rozdzielczości może jednak zwiększyć liczbę klatek na sekundę, ponieważ karta graficzna wykonuje mniej obliczeń dla każdej klatki. Przy diagnozowaniu problemu trzeba odróżnić brak dostępnego trybu w ustawieniach od artefaktów, migotania lub zaniku obrazu, które mogą wynikać z przewodu, sterownika, złącza albo uszkodzenia panelu.

Sprawdzanie rozdzielczości podczas naprawy sprzętu

W systemie Windows bieżącą rozdzielczość można sprawdzić w menu Ustawienia, w sekcji System, a następnie Ekran. Po wybraniu konkretnego monitora system pokazuje rozdzielczość oznaczoną jako zalecana, która zwykle odpowiada rozdzielczości natywnej panelu, choć ostateczna wartość zależy od sterownika i identyfikacji monitora. W przypadku zewnętrznego wyświetlacza warto sprawdzić także częstotliwość odświeżania, ponieważ ten sam monitor może udostępniać kilka trybów, na przykład 1920 × 1080 przy 60 Hz i 1920 × 1080 przy 144 Hz. Zmiana rozdzielczości nie naprawi trwale uszkodzonej matrycy, przerwanej taśmy sygnałowej ani wadliwego układu graficznego.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC oraz podzespołów związanych z wyświetlaniem obrazu. W praktyce serwisowej porównuje się ustawienia systemowe z parametrami konkretnej matrycy, sprawdza obraz na ekranie zewnętrznym, ocenia działanie przewodu i złączy oraz weryfikuje, czy problem występuje przed uruchomieniem systemu, czy dopiero po załadowaniu sterownika. Jeżeli obraz jest prawidłowy w menu firmware, lecz zanika po uruchomieniu systemu, podejrzenie może dotyczyć sterownika, ustawionego trybu wyświetlania lub konfiguracji grafiki. Jeżeli objaw występuje również poza systemem, większe znaczenie mają połączenia sprzętowe, panel LCD, podświetlenie albo układ graficzny.