Socket 939

Socket 939 to gniazdo procesora AMD stosowane w dwukanałowych platformach Athlon 64, następca Socket 754.

Budowa i rola Socket 939 w platformach AMD

Socket 939, nazywany także gniazdem PGA939, jest podstawką procesorową firmy AMD przeznaczoną dla desktopowych platform z rodziny AMD64. Nazwa wynika z liczby styków elektrycznych dostępnych między procesorem a płytą główną. W tym rozwiązaniu piny znajdują się na obudowie procesora, natomiast w gnieździe płyty głównej umieszczono odpowiadające im sprężyste styki. Procesor jest unieruchamiany przez dźwignię mechanizmu ZIF, czyli Zero Insertion Force, która pozwala osadzić układ bez wciskania go z dużą siłą.

Socket 939 zastąpił Socket 754 w komputerach korzystających z dwukanałowej pamięci DDR. Był stosowany przede wszystkim w płytach głównych produkowanych w połowie pierwszej dekady XXI wieku. Konstrukcja podstawki jest związana z konkretnym układem połączeń procesora, dlatego procesora przeznaczonego dla Socket 939 nie można prawidłowo zamontować w Socket 754, AM2 ani w późniejszych podstawkach AMD. Zewnętrzne podobieństwo niektórych gniazd nie oznacza zgodności elektrycznej, mechanicznej ani BIOS-owej.

Procesory, pamięć i komunikacja z chipsetem

W Socket 939 montowano między innymi procesory Athlon 64, Athlon 64 X2 oraz Athlon 64 FX. Występowały również wybrane modele innych rodzin AMD przeznaczone dla tej podstawki, ale zgodność zawsze zależała od konkretnej wersji płyty głównej i jej BIOS-u. Athlon 64 X2 zawierał dwa rdzenie w jednym układzie, jednak sama obecność gniazda Socket 939 nie gwarantuje obsługi procesora dwurdzeniowego. Starsze płyty mogły wymagać aktualizacji BIOS-u, a niektóre nie otrzymały jej wcale.

Charakterystyczną cechą tej generacji procesorów AMD64 był zintegrowany kontroler pamięci DDR umieszczony w procesorze, a nie wyłącznie w chipsecie płyty głównej. Socket 939 obsługiwał pamięć DDR, zwykle w konfiguracji dwukanałowej, z modułami typu DDR-400, określanymi również jako PC-3200. Parametry zależały od kontrolera procesora, liczby zajętych banków oraz projektu płyty. Nie należy utożsamiać tej podstawki z pamięcią DDR2: moduły DDR2 mają inny klucz mechaniczny i inne wymagania elektryczne, dlatego nie są zamienne z DDR używaną w Socket 939.

Procesor komunikował się z układem chipsetu przez magistralę HyperTransport. W typowych platformach Socket 939 stosowano łącze o częstotliwości bazowej 1 GHz, wykorzystujące transfer dwukrotny względem zegara, co daje 2000 MT/s w przeliczeniu na transfery na sekundę. Za obsługę kart rozszerzeń, portów dyskowych i dodatkowych urządzeń odpowiadał chipset płyty głównej. Rodzaj zastosowanego chipsetu decydował między innymi o obecności gniazd PCI Express, AGP, kontrolera SATA oraz dodatkowych funkcji płyty.

Kompatybilność, usterki i rozpoznawanie problemu

Przy doborze procesora do płyty Socket 939 trzeba sprawdzić model płyty, rewizję sprzętową, listę obsługiwanych procesorów i wersję BIOS-u. Sam napis „Socket 939” nie określa jeszcze maksymalnego poboru mocy procesora ani obsługiwanej liczby rdzeni. Płyta może obsługiwać tylko procesory o określonym współczynniku TDP, wymagać konkretnej wersji mikrokodu BIOS-u albo ograniczać częstotliwość pracy wybranych układów. Informacje o obsługiwanych modelach należy porównywać z dokumentacją producenta płyty, a nie wyłącznie z liczbą styków.

Typowym skutkiem niezgodności procesora lub pamięci jest brak obrazu po uruchomieniu, zatrzymanie procedury POST, sygnały dźwiękowe BIOS-u albo rozpoznanie procesora jako „Unknown CPU”. Podobne objawy mogą jednak powodować uszkodzone moduły DDR, zasilacz, karta graficzna, kondensatory na płycie lub nieprawidłowo podłączone przewody zasilania. Diagnostyka powinna więc obejmować uruchomienie płyty w konfiguracji minimalnej, sprawdzenie jednej sprawnej kości pamięci, wyczyszczenie ustawień CMOS oraz kontrolę osadzenia procesora i chłodzenia.

Podczas demontażu nie wolno podważać procesora przy zamkniętej dźwigni gniazda. Po zdjęciu chłodzenia procesor może pozostać przyklejony do radiatora przez zaschniętą pastę termoprzewodzącą, a gwałtowne odrywanie może wyciągnąć układ z podstawki i wygiąć jego piny. Skrzywione piny można czasem wyprostować, lecz wymaga to powiększenia optycznego i narzędzia pozwalającego działać bez nacisku na sąsiednie styki. Uszkodzenie gniazda, procesora lub ścieżek płyty może być trwałe.

Postępowanie serwisowe przy komputerze z Socket 939

W komputerze z tą podstawką warto najpierw ustalić dokładny model płyty głównej, procesora, modułów pamięci i zasilacza. Następnie można porównać wersję BIOS-u z wymaganiami wybranego procesora, sprawdzić temperaturę układu pod obciążeniem oraz wykonać test pamięci. Przy niestabilności należy skontrolować stan kondensatorów elektrolitycznych, napięcia zasilacza, pracę wentylatora i kontakt radiatora z rozpraszaczem ciepła procesora. Wymiana pasty termoprzewodzącej ma sens wtedy, gdy chłodzenie jest zdejmowane lub pasta utraciła właściwości.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC i podzespołów, w tym oceną zgodności części, diagnostyką płyt głównych oraz serwisem starszych platform z Socket 939. W przypadku tak wiekowego komputera naprawa powinna uwzględniać dostępność używanych procesorów, pamięci DDR, zasilaczy i płyt zastępczych. Czasami bardziej uzasadniona jest wymiana uszkodzonego elementu na sprawny używany podzespół, a czasami modernizacja całej platformy, gdy awaria obejmuje płytę główną i kilka podzespołów jednocześnie.