Tryb Legacy BIOS

Tryb Legacy BIOS to konkretna opcja firmware emulująca starszy sposób uruchamiania systemu operacyjnego.

Tryb Legacy BIOS a współczesne UEFI

Tryb Legacy BIOS oznacza sposób uruchamiania komputera, w którym firmware korzysta z interfejsu zgodnego ze starszym BIOS-em zamiast uruchamiać system przez natywne mechanizmy UEFI. W wielu płytach głównych i laptopach nie jest to osobny, fizyczny układ, lecz funkcja emulacyjna implementowana przez moduł CSM, czyli Compatibility Support Module. CSM pozwala współczesnemu firmware wykonywać procedurę startową oczekiwaną przez starsze systemy operacyjne, karty rozszerzeń oraz nośniki przygotowane w tradycyjnym układzie partycji.

W natywnym trybie UEFI firmware może uruchomić plik wykonywalny EFI znajdujący się na partycji systemowej EFI, zwykle sformatowanej jako FAT32. Legacy BIOS nie korzysta z takiego pliku jako głównego punktu startowego. Zamiast tego odczytuje początkowy sektor dysku, czyli główny rekord rozruchowy MBR, i przekazuje wykonanie znajdującemu się tam kodowi. Dalsze etapy uruchamiania są zależne od kodu rozruchowego systemu, aktywnej partycji oraz konfiguracji bootloadera. Z tego powodu sposób instalacji systemu musi odpowiadać trybowi wybranemu później w firmware.

Start z dysku MBR i ograniczenia tablicy partycji

Typowy nośnik przygotowany do rozruchu Legacy BIOS wykorzystuje schemat MBR. W pierwszym sektorze dysku znajdują się kod startowy oraz tablica opisująca partycje. Firmware uruchamia kod MBR, a ten odnajduje oznaczoną partycję aktywną i przekazuje sterowanie kolejnemu elementowi programu rozruchowego. W systemach Windows dalszy etap może znajdować się w sektorze rozruchowym partycji oraz w plikach menedżera rozruchu. Uszkodzenie MBR, sektora partycji albo oznaczenia aktywnej partycji może więc spowodować komunikat o braku urządzenia startowego, mimo że same pliki użytkownika nadal są obecne.

MBR przechowuje adresy partycji w formacie opartym na 32-bitowych wpisach sektorów. Przy standardowym rozmiarze sektora 512 bajtów granica adresowania wynosi około 2 TiB dla pojedynczego dysku lub obszaru rozruchowego. Nie oznacza to, że każdy dysk większy niż 2 TiB przestaje działać w trybie Legacy, ponieważ system może wykorzystywać dodatkowe pojemności jako dane, a ograniczenie zależy również od kontrolera, systemu operacyjnego i sposobu partycjonowania. Problem dotyczy przede wszystkim rozruchu z dużego dysku skonfigurowanego wyłącznie jako MBR. GPT usuwa ograniczenia MBR, lecz uruchamianie systemu z GPT wymaga odpowiedniego wsparcia firmware i nie powinno być automatycznie utożsamiane z klasycznym Legacy BIOS.

Kompatybilność, Secure Boot i wybór urządzenia startowego

Legacy BIOS bywa używany przy starszych instalatorach systemów, narzędziach serwisowych, obrazach dysków oraz kartach rozszerzeń, które nie zawierają sterowników lub programów startowych UEFI. Włączenie CSM może jednak zmienić sposób wykrywania urządzeń. Ten sam pendrive może pojawić się w menu jako pozycja bez prefiksu „UEFI” albo jako osobna pozycja UEFI, a wybranie niewłaściwej pozycji uruchomi instalator w innym trybie niż oczekiwany. W praktyce należy sprawdzić zarówno ustawienie CSM, jak i kolejność bootowania, tryb kontrolera pamięci masowej oraz sposób przygotowania nośnika.

Secure Boot jest mechanizmem UEFI służącym do weryfikowania podpisów komponentów uruchamianych przed systemem operacyjnym. Klasyczny kod startowy Legacy nie korzysta z tej ścieżki weryfikacji, dlatego po włączeniu CSM Secure Boot często zostaje wyłączony albo staje się niedostępny w danej konfiguracji. Przełączanie między Legacy i UEFI po instalacji systemu może zakończyć się brakiem startu, jeśli system został zainstalowany w trybie UEFI na GPT, a firmware przełączono na Legacy, lub odwrotnie. Zmiana wymaga wtedy sprawdzenia stylu partycji, bootloadera i kopii zapasowej przed wykonaniem operacji konwersji.

Praktyczne sprawdzenie konfiguracji w laptopie i komputerze PC

Podczas diagnostyki warto najpierw ustalić, w jakim trybie faktycznie uruchomił się system, a nie opierać się wyłącznie na nazwie opcji w menu firmware. W systemie Windows można użyć narzędzia „Informacje o systemie” i sprawdzić pole „Tryb systemu BIOS”, które wskazuje UEFI albo Legacy. Styl partycji można zweryfikować w „Zarządzaniu dyskami” lub narzędziem DiskPart, między innymi przez polecenie list disk, gdzie kolumna GPT pokazuje oznaczenie przy dyskach używających tego schematu. W systemach Linux informacje o uruchomieniu UEFI są zwykle dostępne przez katalog /sys/firmware/efi; jego obecność wskazuje start w trybie UEFI.

Jeżeli komputer po zmianie ustawienia nie uruchamia systemu, należy przywrócić poprzedni tryb i sprawdzić, czy dysk jest widoczny w firmware. Następnie można skontrolować przewody lub gniazdo dysku SATA, stan nośnika, kolejność bootowania oraz integralność danych rozruchowych. Przy naprawie instalacji Windows uruchomionej w trybie Legacy używa się narzędzi odpowiednich dla MBR, natomiast instalacja UEFI wymaga partycji EFI i właściwego wpisu rozruchowego. Mechaniczne przełączanie opcji bez rozpoznania układu partycji może utrudnić naprawę albo doprowadzić do utraty danych podczas późniejszego partycjonowania. Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC oraz podzespołów, w tym diagnozowaniem problemów z firmware, dyskiem i uruchamianiem systemu.