Tryb UEFI w BIOS

Tryb UEFI w BIOS to konkretna opcja firmware włączająca ten nowoczesny sposób uruchamiania systemu operacyjnego.

UEFI jako sposób uruchamiania komputera

Tryb UEFI w BIOS oznacza ustawienie firmware odpowiedzialnego za rozpoczęcie pracy komputera przed uruchomieniem systemu operacyjnego. Ściśle technicznie UEFI nie jest pojedynczą opcją systemu Windows ani programem działającym po zalogowaniu, lecz interfejsem pomiędzy firmware płyty głównej a urządzeniami startowymi. W wielu komputerach ustawienia tego interfejsu są nadal nazywane BIOS-em, ponieważ znajdują się w ekranie konfiguracji firmware. Nazwa „tryb UEFI w BIOS” opisuje więc praktyczną opcję konfiguracyjną, a nie dwa niezależne mechanizmy.

Po włączeniu komputera firmware UEFI inicjalizuje podstawowe podzespoły, wykrywa urządzenia i odczytuje wpisy startowe zapisane w pamięci NVRAM płyty głównej. Następnie uruchamia wskazany plik rozruchowy z partycji systemowej EFI, zwykle znajdującej się na dysku z systemem operacyjnym. W przypadku instalacji Windows taki plik prowadzi do menedżera rozruchu Windows, natomiast w innych systemach może uruchamiać odpowiedni program startowy zapisany na tej samej partycji.

Partycja GPT, ESP i wpisy startowe

UEFI najczęściej współpracuje z dyskiem zainicjowanym w schemacie GPT, czyli GUID Partition Table. GPT przechowuje informacje o partycjach w inny sposób niż starszy schemat MBR i jest standardowym rozwiązaniem dla współczesnych instalacji systemów operacyjnych. Samo przełączenie ustawienia z trybu zgodności BIOS na UEFI nie zmienia automatycznie układu partycji. Jeżeli system został zainstalowany w trybie legacy na dysku MBR, po zmianie ustawienia komputer może przestać znajdować prawidłowy nośnik startowy.

W instalacji UEFI ważną rolę pełni EFI System Partition, określana skrótem ESP. Jest to specjalna partycja przeznaczona na pliki rozruchowe, zazwyczaj sformatowana w systemie FAT32. Nie służy ona do przechowywania zwykłych dokumentów użytkownika. Firmware odczytuje z niej program rozruchowy, a kolejność uruchamiania może być ustalana na podstawie wpisów zapisanych w NVRAM. Usunięcie, uszkodzenie albo nieprawidłowe wskazanie tej partycji może spowodować komunikat o braku urządzenia startowego, mimo że pozostałe dane systemu nadal znajdują się na dysku.

UEFI, CSM i Secure Boot

W ustawieniach firmware można spotkać opcję CSM, czyli Compatibility Support Module. Jej zadaniem jest umożliwienie uruchamiania starszych systemów i nośników korzystających z mechanizmu zbliżonego do klasycznego BIOS-u. Gdy CSM jest aktywny, komputer może uruchomić nośnik w trybie legacy, natomiast po jego wyłączeniu firmware oczekuje rozruchu UEFI. Dlatego przed zmianą ustawień trzeba ustalić, w jakim trybie został zainstalowany system oraz czy dysk zawiera odpowiednią partycję rozruchową.

UEFI może również obsługiwać Secure Boot. Jest to mechanizm weryfikujący podpisy składników uruchamianych przed startem systemu, zgodnie z kluczami zapisanymi w firmware. Secure Boot nie jest tym samym co hasło do BIOS-u ani szyfrowanie dysku. Włączenie tej funkcji może uniemożliwić uruchomienie niepodpisanego lub zmodyfikowanego programu rozruchowego. Problemy pojawiają się także po sklonowaniu dysku, zmianie instalacji systemu albo użyciu starszego nośnika, którego program startowy nie spełnia wymagań aktywnego Secure Boot.

Diagnostyka problemów z uruchamianiem w trybie UEFI

Przy diagnozowaniu problemu należy najpierw sprawdzić, czy dysk jest widoczny w firmware, jaki tryb startu jest ustawiony oraz czy na liście urządzeń znajduje się wpis systemu operacyjnego, na przykład Windows Boot Manager. Samo wykrycie dysku nie oznacza jeszcze, że firmware znalazł prawidłowy plik rozruchowy. Warto również zweryfikować, czy tryb UEFI nie został przypadkowo zmieniony na legacy albo odwrotnie, ponieważ taka zmiana może wyglądać jak awaria systemu, chociaż dane na partycji systemowej pozostają nienaruszone.

Naprawa może obejmować odtworzenie wpisu startowego, odbudowę plików na partycji ESP, korektę kolejności urządzeń albo przywrócenie właściwego ustawienia CSM i Secure Boot. Przed operacjami na partycjach trzeba zachować ostrożność, ponieważ formatowanie partycji EFI lub konwersja MBR do GPT wykonana bez sprawdzenia konfiguracji może doprowadzić do utraty uruchamialności systemu. Warszawskie Pogotowie Komputerowe wykonuje profesjonalną naprawę laptopów, komputerów PC i ich podzespołów, w tym diagnostykę problemów związanych z ustawieniami firmware oraz uruchamianiem systemu w trybie UEFI.