UEFI nie ładuje GRUB

UEFI nieładujące GRUB to usterka, w której firmware nie potrafi uruchomić tego popularnego bootloadera systemów Linux.

Jak rozumieć problem z uruchamianiem GRUB przez UEFI

Komunikat „UEFI nie ładuje GRUB” oznacza, że firmware komputera nie przechodzi prawidłowo do programu rozruchowego systemu Linux. GRUB w trybie UEFI jest plikiem wykonywalnym EFI, umieszczanym zwykle na partycji systemowej EFI (ESP, EFI System Partition). Partycja ta zawiera system plików FAT32 i przechowuje pliki potrzebne do rozpoczęcia uruchamiania systemu operacyjnego. W typowej instalacji plik może znajdować się w katalogu /EFI/ubuntu/, /EFI/debian/, /EFI/fedora/ albo w katalogu /EFI/BOOT/, zależnie od dystrybucji i sposobu instalacji.

UEFI wybiera program rozruchowy na podstawie wpisów zapisanych w pamięci nieulotnej firmware, określanych jako zmienne UEFI. Wpis może wskazywać konkretny plik na partycji ESP, na przykład grubx64.efi. Jeżeli wpis zniknie, wskazuje nieistniejącą partycję albo plik zostanie usunięty, komputer może przejść do innego systemu, wyświetlić komunikat o braku urządzenia startowego lub otworzyć ekran ustawień firmware. Sam fakt, że partycja z systemem Linux nadal zawiera dane, nie oznacza więc, że UEFI ma prawidłową ścieżkę do GRUB.

Partycja EFI, wpis startowy i tryb uruchamiania

Jedną z pierwszych kwestii diagnostycznych jest ustalenie, czy system został zainstalowany w trybie UEFI, czy w starszym trybie BIOS kompatybilności, nazywanym często Legacy lub CSM. Instalacja GRUB dla BIOS i instalacja GRUB dla UEFI wykorzystują inne mechanizmy. W trybie UEFI program jest plikiem EFI na partycji ESP, natomiast w trybie BIOS kod rozruchowy korzysta z sektora startowego dysku i odpowiednich obszarów dysku. Próba naprawy jednego wariantu z użyciem procedury przeznaczonej dla drugiego może nie przynieść rezultatu.

Do sprawdzenia trybu uruchomionego systemu Linux można wykorzystać obecność katalogu /sys/firmware/efi. Jego istnienie zwykle oznacza, że bieżąca sesja została uruchomiona w trybie UEFI. W środowisku ratunkowym ma to szczególne znaczenie: jeżeli nośnik instalacyjny został uruchomiony w trybie Legacy, polecenie naprawiające GRUB dla UEFI może nie mieć dostępu do usług firmware ani do właściwych zmiennych startowych. W menu startowym komputera może być widoczna osobna pozycja oznaczona jako UEFI dla tego samego pendrive’a.

Wpisy startowe można odczytać w systemie Linux za pomocą efibootmgr, ale narzędzie działa poprawnie tylko wtedy, gdy system został uruchomiony w trybie UEFI i firmware udostępnia wymagany interfejs. Wynik powinien wskazywać, czy istnieje pozycja odnosząca się do dystrybucji Linux oraz jaki jest porządek BootOrder. Niektóre firmware po aktualizacji, resecie ustawień lub zmianie trybu Secure Boot usuwają albo przestawiają wpisy, dlatego sama obecność pliku grubx64.efi na ESP nie zawsze wystarcza do automatycznego startu.

Secure Boot, pliki EFI i typowe ścieżki naprawy

Secure Boot jest mechanizmem UEFI, który weryfikuje podpis cyfrowy programu rozruchowego przed jego uruchomieniem. Jeżeli firmware odrzuca plik GRUB z powodu braku akceptowanego podpisu, nie musi to oznaczać uszkodzenia samego dysku. W zależności od dystrybucji używany może być podpisany pośredni program rozruchowy, na przykład shim, który następnie uruchamia GRUB. Zmiana ustawienia Secure Boot może wpływać na to, który plik EFI jest akceptowany, ale wyłączenie tej funkcji nie naprawi brakującej partycji ESP, uszkodzonego systemu plików ani błędnego wpisu UEFI.

Naprawa z użyciem nośnika Live wymaga najpierw rozpoznania układu dysku, zamontowania głównej partycji Linux oraz zamontowania partycji ESP w katalogu używanym przez środowisko naprawcze. Nazwy urządzeń, takie jak /dev/nvme0n1p1 lub /dev/sda1, nie mogą być zgadywane, ponieważ pomyłka może skierować operację na niewłaściwą partycję. Do identyfikacji partycji można użyć między innymi lsblk -f i blkid, zwracając uwagę na typ systemu plików, etykietę oraz punkt montowania.

Po przygotowaniu środowiska dla konkretnej dystrybucji zwykle stosuje się narzędzie grub-install z parametrem właściwym dla platformy UEFI, takim jak --target=x86_64-efi, oraz wskazaniem zamontowanej partycji ESP przez --efi-directory. Następnie generuje się konfigurację GRUB, często poleceniem grub-mkconfig lub dystrybucyjnym odpowiednikiem. Dokładne polecenia zależą od układu katalogów, szyfrowania, szyfrowanego systemu plików, używanego menedżera rozruchu i dystrybucji. Jeżeli ESP ma błędy systemu plików, najpierw trzeba ustalić, czy możliwa jest jej bezpieczna naprawa; formatowanie partycji bez kopii plików EFI może usunąć wpisy i programy potrzebne do startu.

Diagnostyka komputera, który zatrzymuje się przed startem Linux

Rozpoznanie przyczyny powinno obejmować kolejność startową w ustawieniach UEFI, wykrywanie dysku, obecność partycji ESP, zawartość katalogów EFI, stan wpisów NVRAM oraz ustawienia Secure Boot i CSM. Warto także sprawdzić, czy problem pojawił się po aktualizacji firmware, klonowaniu dysku, zmianie rozmiaru partycji, reinstalacji systemu Windows lub reinstalacji Linux. Klonowanie może zmienić identyfikatory partycji, a przywrócenie ustawień fabrycznych UEFI może usunąć zapisane pozycje startowe mimo zachowania danych na dysku.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe wykonuje profesjonalną naprawę laptopów, komputerów PC i ich podzespołów, w tym diagnostykę problemów z uruchamianiem systemu oraz konfiguracją firmware. W takim przypadku istotne jest odróżnienie awarii konfiguracji UEFI i plików rozruchowych od uszkodzenia dysku, pamięci masowej albo samej płyty głównej. Przed modyfikacją partycji należy ustalić, czy na dysku znajdują się ważne dane oraz czy nośnik nie wykazuje objawów awarii sprzętowej.