UEFI usunięte wpisy bootowania

Usunięte wpisy bootowania w UEFI to usterka, w której firmware traci zapisane informacje o dostępnych opcjach rozruchu.

Jak działają wpisy rozruchowe UEFI

UEFI przechowuje informacje o dostępnych opcjach uruchamiania systemu w pamięci zmiennych firmware, zwykle w obszarze NVRAM płyty głównej. Wpisy mają nazwy w rodzaju Boot0000, Boot0001 lub Boot0002. Każdy z nich wskazuje konkretny nośnik, partycję oraz plik programu rozruchowego zapisany na partycji EFI System Partition, skrótowo ESP. Kolejność wykorzystywania tych pozycji określa zmienna BootOrder, natomiast jednorazowy wybór następnego wpisu może być zapisany w BootNext. Firmware może także udostępniać zmienną BootCurrent, określającą wpis użyty podczas bieżącego uruchomienia.

Usunięcie wpisu bootowania oznacza więc utratę metadanych potrzebnych do wskazania programu rozruchowego, a nie automatyczne usunięcie systemu operacyjnego. Windows zwykle korzysta z pliku \EFI\Microsoft\Boot\bootmgfw.efi, a dystrybucje Linuksa mogą używać między innymi plików należących do GRUB-a lub shim-a. Same pliki systemowe i partycja ESP mogą nadal znajdować się na dysku, mimo że UEFI nie pokazuje już pozycji „Windows Boot Manager”, nazwy dystrybucji albo innego wpisu w menu startowym.

Dlaczego firmware traci zapisane opcje startowe

Do zniknięcia wpisów może dojść po przywróceniu ustawień UEFI do wartości domyślnych, aktualizacji firmware, wymianie lub odłączeniu dysku, zmianie trybu uruchamiania albo błędzie w obszarze przechowującym zmienne. Istotna jest różnica między trybem UEFI i trybem zgodności BIOS, często oznaczanym jako CSM lub Legacy. System zainstalowany w trybie UEFI wymaga zazwyczaj dysku z tablicą partycji GPT oraz partycji ESP. Przełączenie firmware na tryb Legacy może sprawić, że istniejąca instalacja przestanie być widoczna jako prawidłowa opcja rozruchu, nawet jeśli dane na dysku nie zostały naruszone.

Nie każdy brak pozycji na liście oznacza jednak uszkodzenie pamięci NVRAM. Wpis może wskazywać nieistniejący dysk, niewłaściwy numer partycji albo plik, który został usunięty podczas naprawy systemu. Zdarza się również, że firmware potrafi uruchomić plik z partycji ESP przez funkcję awaryjnego rozruchu, ale nie odtwarza trwałej pozycji w BootOrder. Jeżeli wpisy znikają ponownie po każdym wyłączeniu komputera, trzeba brać pod uwagę problem z zapisem zmiennych, ustawieniami ochrony firmware, baterią podtrzymującą konfigurację albo samą płytą główną.

Rozróżnienie brakującego wpisu od uszkodzonego systemu

Diagnostyka rozpoczyna się od sprawdzenia, czy UEFI wykrywa właściwy dysk oraz czy ustawiony jest tryb zgodny z pierwotną instalacją. W konfiguracji UEFI należy odszukać listę urządzeń pamięci masowej, kolejność startową i ewentualną opcję ręcznego wskazania pliku EFI. Jeżeli dysk jest niewidoczny również w tej części konfiguracji, problem może dotyczyć połączenia, zasilania, kontrolera albo samego nośnika, a nie tylko wpisu bootowania. Jeżeli dysk jest wykrywany, należy sprawdzić układ partycji i obecność partycji ESP sformatowanej zwykle jako FAT32.

W systemie Linux stan zmiennych EFI można analizować narzędziem efibootmgr. Polecenie efibootmgr -v pokazuje numer wpisu, kolejność startową oraz ścieżkę do programu EFI, o ile system został uruchomiony w trybie UEFI i ma dostęp do zmiennych firmware. W środowisku naprawczym Windows odbudowanie plików rozruchowych może wymagać przypisania partycji ESP litery, a następnie użycia narzędzia bcdboot, na przykład bcdboot C:\Windows /s S: /f UEFI, gdy S: oznacza właściwą partycję systemową EFI. Litery dysków w środowisku odzyskiwania nie zawsze odpowiadają oznaczeniom używanym podczas normalnej pracy, dlatego przed wykonaniem polecenia trzeba potwierdzić, która partycja zawiera katalog systemu Windows.

Odtworzenie wpisu i kontrola stabilności rozruchu

Naprawa polega na przywróceniu spójności całego łańcucha startowego: wykrywania dysku, partycji GPT, partycji ESP, pliku programu rozruchowego oraz zmiennych UEFI. Samo utworzenie nowego wpisu nie pomoże, jeśli partycja ESP jest uszkodzona, plik został skasowany albo nośnik ma błędy odczytu. Po odbudowie należy sprawdzić, czy nowa pozycja jest zapisana trwale, znajduje się przed nieistniejącymi wpisami w BootOrder i uruchamia właściwy system po pełnym wyłączeniu komputera. Warto także zweryfikować, czy ustawienia Secure Boot są zgodne z używanym programem rozruchowym, ponieważ włączenie tej funkcji może zablokować niepodpisany lub niezgodny plik EFI.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC i ich podzespołów, w tym diagnostyką problemów z konfiguracją UEFI oraz wpisami bootowania. Przy takiej usterce rozdziela się awarię konfiguracji firmware od uszkodzenia dysku i plików systemowych, aby nie wykonywać pochopnej reinstalacji. Przed zmianami w partycjach lub odbudową rozruchu należy ustalić, czy na nośniku znajdują się ważne dane oraz czy problem nie powtarza się po ponownym uruchomieniu i odłączeniu zasilania.