Usunięcie podpisu cyfrowego

Usunięcie podpisu cyfrowego unieważnia potwierdzenie autorstwa i integralności dokumentu.

Usunięcie podpisu cyfrowego – czym jest ta operacja

Usunięcie podpisu cyfrowego oznacza zmianę dokumentu, pliku lub kontenera danych w taki sposób, aby nie pozostawał w nim dotychczasowy mechanizm potwierdzający podpis. Podpis cyfrowy służy do powiązania treści z określonym certyfikatem oraz do wykazania, że zawartość nie została zmieniona po podpisaniu. Po usunięciu podpisu znika więc możliwość odczytania dokumentu jako opatrzonego ważnym potwierdzeniem pochodzenia i integralności. Nie jest to zwykłe skasowanie widocznego obrazka, pieczęci albo grafiki umieszczonej na stronie. W zależności od formatu pliku podpis może być zapisany w strukturze dokumentu, w dodatkowym kontenerze albo jako osobny plik towarzyszący.

Operację wykonuje się najczęściej wtedy, gdy dokument ma zostać ponownie podpisany, przekazany do dalszej edycji albo zapisany w formacie, który nie obsługuje dotychczasowego podpisu. Czasem usuwa się również podpis testowy, błędny, wygasły lub przypisany do niewłaściwego certyfikatu. Trzeba jednak odróżnić usunięcie podpisu od jego unieważnienia. Unieważnienie certyfikatu jest działaniem związanym z wystawcą certyfikatu i statusem klucza, natomiast usunięcie podpisu modyfikuje konkretny plik lub jego strukturę. Samo usunięcie nie dowodzi, że podpis był wcześniej nieprawidłowy.

Po zakończeniu operacji dokument może nadal zawierać tę samą treść, lecz nie będzie już niósł wcześniejszego dowodu autentyczności. Z tego powodu należy zachować kopię pierwotną, jeżeli może mieć znaczenie dowodowe, księgowe, urzędowe albo umowne. W praktyce bezpieczne postępowanie polega na rozdzieleniu wersji źródłowej, wersji roboczej oraz pliku przygotowanego do ponownego podpisania.

Usunięcie podpisu cyfrowego a podpis widoczny i dane dokumentu

W dokumentach elektronicznych występuje kilka elementów, które bywają potocznie nazywane podpisem. Może to być podpis kryptograficzny zapisany w pliku, wizualna adnotacja z imieniem i nazwiskiem, obraz pieczęci, pole podpisu albo osobny plik zawierający dane podpisu. Każdy z tych elementów usuwa się w inny sposób. Skasowanie grafiki z ostatniej strony nie musi usunąć podpisu kryptograficznego, a usunięcie podpisu kryptograficznego nie zawsze usuwa wizualny ślad umieszczony w dokumencie.

Znaczenie ma również format pliku. W niektórych dokumentach podpis jest osadzony bezpośrednio w strukturze, dlatego jego usunięcie może wymagać użycia funkcji dostępnej w programie, który obsługuje dany standard. W innych przypadkach plik podpisu występuje oddzielnie i jego odłączenie nie zmienia pliku z treścią, ale powoduje utratę możliwości przeprowadzenia pełnej weryfikacji razem z podpisem. Przy dokumentach wielokrotnie podpisywanych może występować kilka warstw podpisu, a usunięcie jednej z nich nie musi oddziaływać na pozostałe.

Nie należy utożsamiać tej operacji z odzyskiwaniem hasła, łamaniem zabezpieczenia ani obchodzeniem kontroli dostępu. Jeżeli dokument jest chroniony hasłem, zaszyfrowany lub objęty uprawnieniami właściciela, potrzebne jest legalne upoważnienie i właściwe narzędzie. W przypadku plików należących do innej osoby albo organizacji warto wcześniej ustalić, czy modyfikacja jest dozwolona oraz kto odpowiada za zachowanie oryginału.

Ważną różnicę stanowi także ponowne zapisanie pliku. Samo otwarcie dokumentu i zapisanie go pod nową nazwą może zmienić metadane, kolejność obiektów, datę modyfikacji lub sposób kodowania, nawet gdy podpis nie zostanie ręcznie usunięty. Dlatego po każdej ingerencji należy sprawdzić, czy program nie utworzył nowego ostrzeżenia, nie uszkodził zawartości i nie usunął elementów, które miały pozostać bez zmian.

Typowe problemy przy usunięciu podpisu cyfrowego

Jednym z częstszych problemów jest brak przycisku pozwalającego usunąć podpis. Może to wynikać z tego, że plik został otwarty w trybie tylko do odczytu, znajduje się w lokalizacji bez prawa zapisu albo został zabezpieczony przez autora. Inną przyczyną bywa użycie programu, który potrafi wyświetlić podpis, ale nie obsługuje jego edycji. W takiej sytuacji próby zapisywania dokumentu w przypadkowym formacie mogą doprowadzić do utraty układu, formularzy, załączników lub właściwości dokumentu.

Trudność może pojawić się również wtedy, gdy podpis jest niewidoczny dla użytkownika. Weryfikator może wskazywać obecność podpisu, mimo że na stronie nie ma żadnego znaku graficznego. Dzieje się tak w przypadku podpisów zapisanych w strukturze pliku, podpisów dołączonych jako osobny kontener albo podpisów obejmujących cały pakiet danych. Warto wtedy ustalić, co dokładnie ma zostać usunięte: sam certyfikat, cała warstwa podpisu, pole podpisu, adnotacja wizualna czy tylko plik towarzyszący.

Po nieprawidłowej modyfikacji mogą pojawić się komunikaty o uszkodzeniu dokumentu, nieważnym podpisie, zmianie treści lub braku wymaganych składników. Taki komunikat nie zawsze oznacza awarię pliku. Często jest przewidywanym skutkiem ingerencji, ponieważ każda zmiana w obszarze objętym podpisem powoduje, że wcześniejsza weryfikacja przestaje być pozytywna. Problem zaczyna się wtedy, gdy wraz z podpisem znikają dane użytkowe albo dokument nie otwiera się w programie, który ma być używany przez odbiorcę.

Ryzyko dotyczy także metadanych. W pliku mogą pozostać informacje o autorze, historii edycji, nazwie poprzedniej wersji, aplikacji użytej do zapisu lub osadzonych załącznikach. Usunięcie podpisu nie oznacza automatycznego wyczyszczenia takich danych. Jeżeli wymagane jest ograniczenie zakresu informacji przekazywanych odbiorcy, należy osobno zweryfikować właściwości dokumentu i zawartość dodatkową.

Praktyczne wskazówki przed usunięciem podpisu cyfrowego

Przed rozpoczęciem należy utworzyć kopię oryginału i zapisać ją w miejscu, w którym nie zostanie przypadkowo nadpisana. Warto też zanotować nazwę pliku, jego rozszerzenie, źródło oraz cel modyfikacji. Jeżeli dokument był już przekazany drugiej stronie, dobrze jest ustalić, czy usunięcie podpisu nie wpłynie na procedurę obiegu, archiwizację albo możliwość wykazania historii zmian. W sprawach formalnych przydatne bywa zachowanie raportu wcześniejszej weryfikacji podpisu.

Po przygotowaniu kopii trzeba sprawdzić, czy dokument nie jest otwarty przez inną aplikację, nie znajduje się na nośniku z blokadą zapisu i nie jest synchronizowany w sposób powodujący konflikt wersji. Należy korzystać z programu zgodnego z formatem pliku oraz unikać konwersji do innego rozszerzenia, jeżeli nie jest ona konieczna. Jeżeli celem jest ponowne podpisanie, warto najpierw zakończyć wszystkie poprawki redakcyjne, ponieważ każda późniejsza zmiana może ponownie unieważnić podpis.

Po operacji należy otworzyć zmodyfikowaną kopię, sprawdzić wszystkie strony, załączniki, pola formularza, odnośniki i możliwość wyszukania tekstu. Następnie można przeprowadzić ponowną kontrolę statusu podpisu oraz porównać dokument z kopią pierwotną. Dobrą praktyką jest również nadanie wersji nowej, jednoznacznej nazwy, aby nie pomylić pliku bez podpisu z dokumentem archiwalnym.

Jeżeli pojawia się informacja o certyfikacie, kluczu, uprawnieniach lub uszkodzonej strukturze, nie powinno się wykonywać wielu kolejnych prób na jedynym egzemplarzu. Bezpieczniej jest pracować na kopii i ustalić, czy problem dotyczy programu, samego pliku, nośnika danych czy uprawnień użytkownika. Takie rozróżnienie ogranicza ryzyko nieodwracalnej utraty dokumentu.

Kiedy zgłosić usunięcie podpisu cyfrowego do serwisu

Do serwisu warto zgłosić się wtedy, gdy dokument nie otwiera się prawidłowo, podpis jest niewidoczny mimo komunikatów weryfikatora, plik ma nietypową strukturę albo zachodzi obawa o utratę treści. Pomoc może być potrzebna również w przypadku problemów z zapisem, uprawnieniami użytkownika, certyfikatem, aplikacją obsługującą dokument lub przeniesieniem pliku między urządzeniami. Przed przekazaniem danych należy określić, czy celem jest usunięcie podpisu z kopii roboczej, przygotowanie dokumentu do ponownego podpisania, czy jedynie wyjaśnienie komunikatu pojawiającego się podczas weryfikacji.

W Warszawie takie zgłoszenia przyjmuje Warszawskie Pogotowie Komputerowe 24/7, gdzie można rozpocząć od opisania formatu pliku, używanego programu i oczekiwanego rezultatu. Warto przekazać kopię dokumentu zamiast jedynego oryginału oraz poinformować, czy plik zawiera dane osobowe, informacje poufne lub załączniki. Dzięki temu zakres pracy może zostać dobrany do rzeczywistego problemu, a końcowa kontrola może objąć zarówno otwieranie dokumentu, jak i sprawdzenie, czy podpis został usunięty w zamierzonym zakresie.

Jeżeli dokument ma znaczenie prawne, finansowe lub urzędowe, techniczne usunięcie podpisu nie zastępuje oceny skutków formalnych. W takiej sytuacji należy zachować pierwotny plik, odnotować wykonane czynności i ustalić z właściwą osobą, czy zmodyfikowana wersja może zostać wykorzystana w dalszym postępowaniu. Serwis może pomóc w obsłudze pliku i diagnozie problemu technicznego, natomiast decyzja o dopuszczalności dokumentu należy do podmiotu odpowiedzialnego za daną procedurę.