Windows Server i SQL Server

SQL Server na Windows Server wymaga osobnej licencji systemu operacyjnego niezależnej od licencji bazy danych.

Rozdzielność Windows Server i SQL Server

Windows Server i SQL Server są odrębnymi produktami firmy Microsoft, mimo że SQL Server może działać jako usługa uruchomiona w systemie Windows Server. Windows Server jest systemem operacyjnym przeznaczonym do obsługi komputera pełniącego funkcję serwera. Zapewnia między innymi zarządzanie procesami, pamięcią, dyskami, kontami użytkowników, usługami systemowymi i komunikacją sieciową. SQL Server jest natomiast systemem zarządzania relacyjnymi bazami danych. Jego zadaniem jest przechowywanie tabel, indeksów i innych obiektów bazy, wykonywanie zapytań w języku T-SQL oraz obsługa transakcji, kopii zapasowych i odtwarzania danych.

Z tego rozdziału funkcjonalnego wynika rozdział licencyjny. Licencja na Windows Server nie obejmuje automatycznie licencji na SQL Server, a licencja SQL Server nie zastępuje licencji systemu operacyjnego. Na jednym komputerze mogą więc występować dwa niezależne obowiązki licencyjne: prawidłowe licencjonowanie Windows Server oraz prawidłowe licencjonowanie używanej edycji i modelu SQL Server. Sama obecność plików SQL Server na dysku nie przesądza jeszcze o sposobie licencjonowania, ponieważ znaczenie mają między innymi edycja produktu, liczba obsługiwanych rdzeni oraz sposób dostępu użytkowników i aplikacji.

Jak działa SQL Server uruchomiony w Windows Server

Po instalacji SQL Server w Windows Server działają usługi odpowiedzialne za konkretne funkcje silnika. Najważniejszą z nich jest usługa aparatu bazy danych SQL Server. Odpowiada ona za przyjmowanie połączeń, wykonywanie zapytań, zapis danych oraz kontrolę współbieżnego dostępu. W zależności od konfiguracji mogą działać także usługi pomocnicze, takie jak SQL Server Agent, używany do harmonogramowania zadań, oraz SQL Server Browser, który pomaga klientom odnajdywać nazwane instancje.

SQL Server może działać jako instancja domyślna albo jako instancja nazwana. W przypadku instancji domyślnej typową nazwą usługi jest MSSQLSERVER, natomiast instancja nazwana otrzymuje nazwę określoną podczas instalacji. Klient łączy się z instancją za pomocą nazwy komputera, nazwy instancji lub wskazanego portu TCP. Port 1433 jest często używany przez domyślną instancję SQL Server, lecz administrator może skonfigurować inny port. Dlatego sama próba połączenia z portem 1433 nie potwierdza, że właściwa instancja działa ani że konfiguracja sieciowa jest poprawna.

Licencjonowanie systemu operacyjnego i silnika bazy

Windows Server jest licencjonowany według zasad właściwych dla systemu operacyjnego, a SQL Server według zasad właściwych dla silnika bazy danych. W przypadku Windows Server znaczenie może mieć między innymi liczba rdzeni procesora oraz licencje dostępowe CAL, jeżeli wybrany model wymaga licencjonowania użytkowników lub urządzeń korzystających z usług systemu. SQL Server może być licencjonowany w modelu opartym na rdzeniach albo w modelu Server plus CAL, zależnie od edycji, warunków licencyjnych i sposobu użytkowania.

Model oparty na rdzeniach wiąże koszt licencji z liczbą rdzeni objętych licencjonowaniem, przy czym szczegółowe zasady ustala aktualna dokumentacja licencyjna Microsoftu. Model Server plus CAL wymaga licencji serwerowej SQL Server oraz odpowiednich licencji dostępowych dla użytkowników lub urządzeń. Licencja Windows Server nie może zostać potraktowana jako licencja dostępowa SQL Server. Również konto techniczne, aplikacja pośrednicząca lub usługa sieciowa nie zmieniają automatycznie obowiązków licencyjnych. Przy ocenie zgodności trzeba ustalić rzeczywisty sposób korzystania z bazy, a nie tylko liczbę osób logujących się bezpośrednio do systemu.

W praktyce warto odróżnić licencję od konfiguracji technicznej. Możliwe jest uruchomienie SQL Server na poprawnie zainstalowanym Windows Server, ale błędna konfiguracja lub brak odpowiedniej licencji nadal oznacza problem organizacyjny albo prawny. Z kolei prawidłowo kupiona licencja nie naprawi uszkodzonej usługi, niedostępnego portu, błędnych uprawnień ani problemu z miejscem na dysku. Te obszary należy analizować osobno, zachowując dokumentację używanej edycji SQL Server, liczby licencjonowanych rdzeni oraz licencji dostępowych, jeśli dany model ich wymaga.

Diagnostyka połączenia między Windows Server a SQL Server

Diagnostykę należy rozpocząć od sprawdzenia, czy Windows Server działa stabilnie i czy usługa SQL Server jest uruchomiona. Następnie sprawdza się nazwę instancji, konfigurację protokołu TCP/IP w SQL Server Configuration Manager, przypisany port oraz reguły zapory systemu Windows. Błąd połączenia może wynikać z zatrzymanej usługi, nieprawidłowej nazwy instancji, nasłuchiwania na innym porcie, blokady sieciowej albo niepoprawnych danych uwierzytelniających. Komunikat klienta należy analizować razem z wpisami w dzienniku SQL Server i Podglądzie zdarzeń systemu Windows.

Jeżeli połączenie z bazą działa lokalnie, ale nie działa z innego komputera, szczególnej uwagi wymagają konfiguracja TCP/IP, zapora oraz rzeczywisty adres i port serwera. Jeżeli usługa uruchamia się, lecz baza pozostaje niedostępna, trzeba sprawdzić log błędów SQL Server, stan plików danych i logów transakcyjnych oraz dostępne miejsce na woluminie. W przypadku powtarzających się awarii nie powinno się usuwać plików bazy ani logu transakcyjnego bez rozpoznania zależności między nimi. Bezpieczna diagnostyka wymaga najpierw ustalenia, czy problem dotyczy systemu Windows Server, usługi SQL Server, komunikacji sieciowej, uwierzytelniania czy samej bazy danych.

Przy serwisowaniu komputera pełniącego funkcję serwera potrzebna jest ostrożność, ponieważ zatrzymanie usługi SQL Server może przerwać pracę aplikacji korzystających z bazy. Przed zmianą konfiguracji należy ustalić, czy istnieje aktualna kopia zapasowa oraz czy można wykonać czynności serwisowe w uzgodnionym oknie pracy. Naprawa sprzętu, wymiana dysku lub przywrócenie systemu nie zastępują procedury odtworzenia bazy SQL Server. Każda ingerencja powinna uwzględniać zarówno stan Windows Server, jak i integralność plików oraz usług SQL Server.