Zabezpieczenia na poziomie systemu

Zabezpieczenia na poziomie systemu obejmują konfigurację zapory, szyfrowania i uwierzytelniania instancji.

Warstwy ochrony działające w systemie operacyjnym

Zabezpieczenia na poziomie systemu obejmują mechanizmy uruchamiane przez system operacyjny i jego składniki, a nie tylko fizyczne elementy laptopa lub komputera. Ich zadaniem jest ograniczenie dostępu do plików, procesów, urządzeń i usług sieciowych. Podstawową warstwę stanowi uwierzytelnianie użytkownika, czyli sprawdzenie, kto próbuje rozpocząć pracę z urządzeniem. W systemach Windows może ono wykorzystywać hasło, kod PIN Windows Hello, odcisk palca albo rozpoznawanie twarzy, jeśli komputer ma odpowiedni sprzęt. Samo zalogowanie nie powinno automatycznie zapewniać uprawnień administratora. Konto używane na co dzień powinno działać z ograniczonymi prawami, a operacje wymagające zmian w systemie powinny wywoływać kontrolę UAC.

Drugą warstwą jest kontrola uprawnień. System rozdziela dostęp do katalogów, plików, ustawień i urządzeń między użytkowników oraz grupy. Nie każdy proces powinien móc modyfikować pliki systemowe, instalować sterowniki ani odczytywać dane innych kont. Istotne jest także blokowanie automatycznego uruchamiania nieznanych programów, sprawdzanie podpisów cyfrowych aplikacji oraz utrzymywanie aktualnych komponentów systemowych. Aktualizacje usuwają podatności w jądrze, bibliotekach i usługach, dlatego wyłączanie ich na stałe zwiększa ryzyko wykorzystania znanych błędów. Ochrona systemowa działa poprawnie dopiero wtedy, gdy uprawnienia, logowanie, aktualizacje i konfiguracja usług tworzą spójny zestaw.

Zapora sieciowa i kontrola komunikacji

Zapora systemowa kontroluje połączenia przychodzące i wychodzące zgodnie z regułami określającymi między innymi aplikację, protokół, adres oraz port. W komputerze podłączonym do domowej sieci szczególne znaczenie ma blokowanie niezamówionych połączeń przychodzących. Jeżeli program nie musi udostępniać usługi innym urządzeniom, nie powinien mieć otwartego portu nasłuchującego. W systemie Windows reguły zapory są powiązane z profilami sieci: domenowym, prywatnym i publicznym. Profil publiczny powinien ograniczać wykrywanie komputera oraz udostępnianie plików i drukarek, ponieważ sieć w hotelu, pociągu lub kawiarni nie jest zaufanym środowiskiem.

Konfiguracja zapory wymaga odróżnienia rzeczywiście potrzebnej komunikacji od wyjątków dodanych przypadkowo przez instalatory. Zezwolenie całemu programowi na komunikację w każdej sieci może być szersze niż reguła ograniczona do konkretnego profilu lub kierunku ruchu. Warto sprawdzić, czy nieaktywne aplikacje, stare narzędzia zdalnego dostępu i nieużywane usługi nadal mają wyjątki. Diagnostyka może obejmować przegląd reguł zapory, listy programów uruchamianych razem z systemem oraz aktywnych połączeń. Sama zapora nie wykrywa każdego złośliwego działania, ale zmniejsza powierzchnię ataku i ogranicza możliwość bezpośredniego dostępu do usług działających na komputerze.

Szyfrowanie danych i bezpieczne uwierzytelnianie

Szyfrowanie chroni dane przed odczytem po uzyskaniu dostępu do nośnika lub jego kopii. W środowisku Windows funkcję szyfrowania całego dysku może pełnić BitLocker, korzystający między innymi z modułu TPM, jeśli urządzenie go posiada. Przy poprawnej konfiguracji klucz potrzebny do odszyfrowania danych nie jest przechowywany w postaci pozwalającej na zwykły odczyt z dysku. Należy jednak zachować klucz odzyskiwania w bezpiecznym miejscu, ponieważ jego brak może uniemożliwić dostęp do danych po zmianie sprzętu, awarii modułu TPM albo zmianie ustawień rozruchu. Szyfrowanie dysku nie zastępuje hasła konta i nie chroni przed każdym zagrożeniem działającym w już uruchomionym systemie.

Bezpieczne uwierzytelnianie wymaga długiego, unikalnego hasła oraz ograniczenia liczby kont z uprawnieniami administratora. Jeżeli usługa lub aplikacja obsługuje uwierzytelnianie wieloskładnikowe, drugi składnik zmniejsza ryzyko wynikające z przejęcia samego hasła. W przypadku kont lokalnych trzeba kontrolować, czy nie pozostawiono aktywnych, nieużywanych profili. Warto również zweryfikować ustawienia blokady ekranu, wymaganie ponownego uwierzytelnienia po wznowieniu pracy oraz sposób logowania po uruchomieniu komputera. Czynności te mają znaczenie zarówno dla laptopa używanego poza domem, jak i dla komputera biurowego, do którego dostęp fizyczny może uzyskać więcej osób.

Sprawdzenie konfiguracji podczas serwisowania komputera

Ocena zabezpieczeń powinna zaczynać się od ustalenia wersji systemu, stanu aktualizacji, rodzaju kont użytkowników, aktywnych profili sieciowych i statusu zapory. Następnie można sprawdzić, czy działa ochrona antywirusowa, czy system rejestruje istotne zdarzenia oraz czy na dysku nie ma nieznanych programów uruchamianych automatycznie. W systemie Windows przydatne są między innymi Podgląd zdarzeń, Zabezpieczenia Windows, ustawienia „Użytkownicy i grupy lokalne” oraz konsola reguł zapory. Weryfikacja nie powinna polegać na bezrefleksyjnym włączeniu wszystkich funkcji, ponieważ niektóre blokady mogą zakłócić legalne programy, sterowniki lub urządzenia peryferyjne. Każdą zmianę należy odnotować i sprawdzić po ponownym uruchomieniu.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC i ich podzespołów, a w ramach prac przy urządzeniu można również uporządkować podstawową konfigurację systemowych zabezpieczeń. Przed rozpoczęciem zmian należy ustalić, czy użytkownik ma kopię zapasową ważnych plików oraz czy posiada dane odzyskiwania potrzebne do odszyfrowania dysku. Po zakończeniu konfiguracji warto wykonać test logowania, sprawdzić dostęp do sieci, potwierdzić działanie wymaganych aplikacji i upewnić się, że zapora nie zezwala przypadkowo na zbędne usługi. Jeżeli wykryto podejrzany program, nie należy ograniczać się do usunięcia jego skrótu; trzeba przeanalizować mechanizm uruchamiania, powiązane zadania oraz ostatnie zdarzenia systemowe.