dostępność (WCAG)

Dostępność (WCAG) to zgodność treści cyfrowej z wytycznymi ułatwiającymi korzystanie z niej osobom z niepełnosprawnościami.

WCAG jako model projektowania dostępnych treści cyfrowych

Dostępność cyfrowa oznacza takie przygotowanie strony internetowej, aplikacji, dokumentu lub interfejsu, aby można było z nich korzystać także przy ograniczeniach wzroku, słuchu, sprawności ruchowej albo sposobu przetwarzania informacji. WCAG, czyli Web Content Accessibility Guidelines, jest zbiorem wytycznych opisujących, jak tworzyć treści możliwe do odczytania, obsługi i zrozumienia przez różne osoby oraz za pomocą różnych urządzeń wspomagających. Wytyczne dotyczą przede wszystkim treści internetowych, ale wiele ich zasad można stosować również w programach komputerowych, formularzach, dokumentach elektronicznych i panelach administracyjnych.

Podstawą WCAG są cztery właściwości treści: postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i kompatybilność. Postrzegalność oznacza, że informacja nie jest przekazywana wyłącznie jednym kanałem, na przykład samym kolorem lub samym dźwiękiem. Funkcjonalność wymaga, aby elementy interfejsu można było obsługiwać, między innymi za pomocą klawiatury. Zrozumiałość odnosi się do przewidywalnego działania i czytelnych komunikatów, a kompatybilność do poprawnej współpracy z przeglądarkami, czytnikami ekranu i innymi technologiami asystującymi.

Poziomy zgodności i kryteria sukcesu

WCAG porządkuje wymagania w trzy poziomy zgodności: A, AA i AAA. Poziom A obejmuje podstawowe bariery, których usunięcie jest konieczne, aby część użytkowników w ogóle mogła skorzystać z treści. Poziom AA zawiera dodatkowe wymagania dotyczące między innymi kontrastu, powiększania tekstu, nawigacji i sposobu prezentowania informacji. Poziom AAA jest najbardziej rygorystyczny i nie zawsze można go osiągnąć dla całej witryny, ponieważ niektóre kryteria zależą od rodzaju treści lub jej przeznaczenia. Samo określenie „zgodność z WCAG” powinno więc wskazywać konkretny poziom oraz zakres ocenianych treści.

Każdy wymóg WCAG jest opisany jako kryterium sukcesu, które można zweryfikować. Przykładem jest zapewnienie tekstu alternatywnego dla istotnych obrazów, prawidłowe oznaczenie nagłówków, dostępność wszystkich funkcji z klawiatury oraz zapewnienie odpowiedniego kontrastu tekstu względem tła. W formularzu należy powiązać etykietę z właściwym polem, a komunikat o błędzie powinien wskazywać problem w sposób zrozumiały i możliwy do odczytania przez technologię asystującą. Kryteria nie sprowadzają się zatem do oceny wyglądu strony, lecz opisują konkretne zachowanie i strukturę interfejsu.

Klawiatura, czytnik ekranu i struktura informacji

Jednym z praktycznych testów dostępności jest obsługa interfejsu bez użycia myszy. Użytkownik powinien móc przechodzić między elementami za pomocą klawisza Tab, aktywować przyciski, otwierać i zamykać elementy interaktywne oraz rozpoznawać aktualnie zaznaczony komponent. Widoczny fokus klawiatury nie może być usunięty bez zapewnienia innego czytelnego sposobu wskazania aktywnego elementu. Problematyczne bywają niestandardowe menu, okna modalne, suwaki i formularze, w których kolejność fokusu nie odpowiada kolejności informacji albo fokus zostaje uwięziony w niewłaściwym miejscu.

Czytnik ekranu interpretuje strukturę dokumentu na podstawie kodu HTML, nazw elementów, etykiet i relacji między komponentami. Dlatego nagłówki powinny tworzyć logiczną hierarchię, listy powinny być zapisane jako listy, a przyciski i odnośniki powinny zachowywać swoje właściwe znaczenie. Tekst alternatywny obrazu musi przekazywać funkcję lub informację istotną w danym kontekście; ozdobny obraz może otrzymać pusty atrybut alternatywny, aby nie powodować zbędnego odczytu. W przypadku treści dynamicznych istotne zmiany, takie jak wynik walidacji albo pojawienie się komunikatu, powinny być przekazane użytkownikowi również bez wzrokowego śledzenia ekranu.

Dostępność obejmuje także multimedia i prezentację wizualną. Nagrania zawierające mowę powinny mieć napisy, a materiały, w których znaczenie przekazuje obraz, mogą wymagać dodatkowej audiodeskrypcji. Tekst nie powinien tracić czytelności po powiększeniu ani przy zmianie odstępów między znakami, wierszami i akapitami. Informacje przekazywane kolorem należy uzupełnić tekstem, ikoną albo innym rozpoznawalnym oznaczeniem. Takie rozwiązania poprawiają użyteczność również na małych ekranach, przy słabym oświetleniu i podczas korzystania z ustawień wysokiego kontrastu.

Sprawdzanie dostępności na komputerze i w przeglądarce

Ocena zgodności z WCAG powinna łączyć automatyczne skanowanie z testami manualnymi. Narzędzia automatyczne potrafią wykryć między innymi brakujące atrybuty, niektóre problemy z kontrastem, błędne etykiety pól i nieprawidłowości w strukturze dokumentu. Nie potrafią jednak wiarygodnie ocenić, czy tekst alternatywny rzeczywiście opisuje znaczenie obrazu, czy instrukcja jest zrozumiała ani czy pełna ścieżka obsługi ma logiczną kolejność. Wynik skanera jest więc listą wskazówek do dalszej weryfikacji, a nie samodzielnym certyfikatem dostępności.

Test ręczny może obejmować przejście przez stronę wyłącznie klawiaturą, sprawdzenie powiększenia tekstu, analizę kontrastu, użycie czytnika ekranu oraz przejrzenie formularzy i komunikatów o błędach. Warto sprawdzić różne przeglądarki i rozmiary okna, ponieważ problem może wynikać z połączenia kodu strony, przeglądarki, systemu operacyjnego i technologii asystującej. W aplikacjach komputerowych podobną uwagę należy zwrócić na skróty klawiaturowe, skalowanie interfejsu, kolejność elementów, opisy kontrolek oraz zachowanie okien dialogowych.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe wykonuje profesjonalną naprawę laptopów, komputerów PC i ich podzespołów, dlatego w przypadku problemów z wyświetlaniem treści, ustawieniami skalowania, działaniem klawiatury, sterownikami grafiki lub obsługą oprogramowania można rozpocząć od sprawdzenia konfiguracji urządzenia. Taka diagnostyka nie zastępuje audytu WCAG kodu strony, ale pozwala ustalić, czy trudność wynika z samej treści cyfrowej, czy z lokalnego działania laptopa albo komputera stacjonarnego.