EPUB

EPUB to popularny, otwarty format pliku e-booka, wspierany przez większość czytników elektronicznych.

EPUB jako format publikacji elektronicznych

EPUB jest otwartym standardem pakowania i opisywania publikacji elektronicznych. Plik ma zwykle rozszerzenie .epub i może zawierać tekst, arkusze stylów CSS, obrazy, czcionki, nagrania audio, materiały wideo oraz informacje potrzebne do nawigowania po książce. Współczesny EPUB 3 opiera treść przede wszystkim na dokumentach XHTML, dlatego publikacja może korzystać z wielu mechanizmów znanych ze stron internetowych, takich jak nagłówki, odnośniki, listy, tabele i semantyczne elementy HTML.

Standard EPUB nie jest pojedynczym programem ani aplikacją do czytania. Określa strukturę pliku, sposób opisania zawartości oraz reguły, według których czytnik interpretuje publikację. Za wyświetlanie odpowiada konkretna aplikacja lub urządzenie, dlatego wygląd tego samego pliku może różnić się między czytnikiem e-booków, telefonem, tabletem i komputerem. Różnice wynikają między innymi z obsługi CSS, dostępnych fontów, rozmiaru ekranu, ustawień użytkownika oraz wsparcia dla elementów interaktywnych.

Wewnętrzna budowa pliku EPUB

EPUB jest kontenerem ZIP o określonej strukturze. W katalogu głównym powinien znajdować się plik o nazwie mimetype, zawierający dokładnie wartość application/epub+zip. Ten plik musi być zapisany bez kompresji i umieszczony jako pierwszy wpis w archiwum. Wymóg ten pozwala programom szybko rozpoznać typ kontenera bez analizowania całej zawartości. Pozostałe pliki mogą być przechowywane w podkatalogach, a ich układ nie musi odpowiadać jednemu obowiązkowemu nazewnictwu.

W katalogu META-INF znajduje się między innymi container.xml. Wskazuje on lokalizację dokumentu pakietu, najczęściej pliku z rozszerzeniem .opf. Dokument OPF opisuje metadane publikacji, takie jak tytuł, autor, język i identyfikator, a także zawiera manifest oraz spine. Manifest wylicza zasoby należące do książki, natomiast spine ustala kolejność głównych dokumentów odczytu. Folder o nazwie OEBPS jest często spotykany, ale stanowi konwencję organizacyjną, a nie jedyną dopuszczalną nazwę katalogu.

W EPUB 3 nawigacja publikacji jest opisywana zazwyczaj w dokumencie XHTML wskazanym w manifeście przez właściwość nav. Starsze publikacje EPUB 2 często używają pliku NCX, czyli Navigation Control file for XML. Program do czytania powinien korzystać z informacji zapisanych w pakiecie, a nie zakładać, że książka zawsze ma identyczne nazwy katalogów, plików i elementów pomocniczych.

Układ treści, multimedia i zgodność

Najczęściej spotykany EPUB ma układ reflowable, czyli płynny. Tekst dopasowuje się do szerokości ekranu, a użytkownik może zmieniać wielkość pisma, krój fontu, interlinię i marginesy. W takim układzie podział stron zależy od bieżących ustawień i wymiarów wyświetlacza, dlatego numer strony nie musi być stały między urządzeniami. Dokument może zawierać obrazy w formatach obsługiwanych przez daną wersję standardu, między innymi JPEG, PNG, GIF lub SVG, przy czym program czytający może różnić się zakresem faktycznie obsługiwanych funkcji.

EPUB obsługuje również publikacje fixed-layout, w których położenie elementów jest projektowane dla określonego układu strony. Taki wariant jest użyteczny na przykład przy komiksach, albumach, podręcznikach z rozbudowaną grafiką i materiałach, w których relacja między tekstem a ilustracją ma znaczenie. Zmiana rozmiaru ekranu nie powoduje wtedy swobodnego przepływania tekstu tak jak w publikacji reflowable. Nie każdy czytnik poprawnie interpretuje zaawansowane reguły fixed-layout, skrypty JavaScript, osadzone fonty, formularze oraz treści interaktywne.

W EPUB 3 można umieszczać materiały audio i wideo, a także synchronizować tekst z nagraniem za pomocą mechanizmu Media Overlays. Publikacja może też zawierać skrypty, ale ich działanie bywa ograniczone przez aplikację, ustawienia bezpieczeństwa i możliwości urządzenia. Szyfrowanie lub zabezpieczenia DRM są rozwiązaniami stosowanymi przez poszczególnych dystrybutorów i nie stanowią jednolitej funkcji gwarantowanej dla każdego pliku EPUB. Z tego powodu plik może być formalnie poprawny, a mimo to nie otworzyć się w programie, który nie obsługuje zastosowanego zabezpieczenia albo konkretnego elementu publikacji.

Diagnozowanie problemów z plikiem EPUB

Jeżeli książka nie otwiera się na laptopie lub komputerze, pierwszym krokiem jest sprawdzenie rozszerzenia i rozmiaru pliku. Zmiana nazwy dokumentu tekstowego na .epub nie tworzy prawidłowej publikacji, ponieważ plik musi mieć strukturę kontenera ZIP oraz wymagane dokumenty EPUB. W systemie Windows można skopiować plik i zmienić kopię na rozszerzenie .zip, aby sprawdzić, czy archiwum daje się otworzyć. Taka czynność służy wyłącznie diagnostyce; ręczna edycja zawartości może usunąć metadane albo naruszyć odwołania między plikami.

Typowe przyczyny błędów to uszkodzone archiwum, brak pliku mimetype, nieprawidłowa zawartość container.xml, błędna ścieżka do dokumentu OPF, brak pliku wskazanego w manifeście oraz niezgodny zapis adresów URL w odnośnikach. Problemy mogą także wynikać z kodowania znaków, niepoprawnego XHTML, niedomkniętych elementów, błędnych identyfikatorów w spine albo arkuszy CSS używających właściwości nierozpoznawanych przez dany czytnik. Walidator EPUB może wskazać błędy składniowe i naruszenia wymagań konkretnej wersji standardu, ale sam wynik walidacji nie gwarantuje identycznego wyglądu w każdej aplikacji.

W przypadku problemów z odczytem warto porównać działanie pliku w aktualnym programie czytnika oraz w innej aplikacji, a następnie sprawdzić, czy błąd dotyczy jednej publikacji, czy wszystkich książek EPUB. Pomocne jest także ponowne pobranie pliku z legalnego źródła, ponieważ niepełny transfer może pozostawić archiwum, którego nie da się rozpakować. Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC oraz podzespołów, a w ramach diagnostyki może sprawdzić, czy problem z otwieraniem EPUB wynika z uszkodzenia pliku, konfiguracji systemu, aplikacji czy nośnika danych.