fałszywy plik „proforma”

Fałszywy plik „proforma” to spreparowany dokument imitujący fakturę wstępną, wykorzystywany do wyłudzenia płatności.

Jak działa fałszywy plik „proforma”

Fałszywy plik „proforma” jest dokumentem przygotowanym tak, aby przypominał fakturę pro forma, zamówienie albo wezwanie do zapłaty. Najczęściej ma postać pliku PDF, dokumentu pakietu biurowego, arkusza kalkulacyjnego lub obrazu. W dokumencie umieszcza się nazwę firmy, numer rachunku, dane odbiorcy, opis usługi oraz termin płatności. Celem nie jest prawidłowe udokumentowanie transakcji, lecz skłonienie odbiorcy do przelewu na rachunek wskazany przez oszusta.

Sam format pliku nie potwierdza jego autentyczności. Plik PDF może zawierać dowolnie wpisany tekst i grafikę, a dane widoczne na ekranie nie muszą odpowiadać rzeczywistemu wystawcy dokumentu. Szczególnie istotne jest porównanie rachunku bankowego, adresu nadawcy, danych kontrahenta i treści wcześniejszych ustaleń. Fałszywy dokument może również zawierać odnośnik do strony płatności albo załącznik uruchamiający dodatkową zawartość po otwarciu.

Elementy dokumentu wymagające weryfikacji

Weryfikację należy rozpocząć od źródła wiadomości, a nie od samego wyglądu załącznika. Adres nadawcy powinien być sprawdzony znak po znaku, ponieważ oszust może użyć domeny podobnej do prawdziwej, dodatkowej litery albo innej końcówki internetowej. Nie należy uznawać wyświetlanej nazwy kontaktu za dowód autentyczności. Warto też sprawdzić, czy wiadomość jest zgodna z dotychczasową korespondencją, numerem zamówienia, nazwą usługi i osobą, która rzeczywiście prowadziła ustalenia.

Najważniejszym sygnałem ostrzegawczym jest zmiana rachunku bankowego, nagła prośba o pilną płatność lub dokument dotyczący transakcji, której nie zamawiano. Numer rachunku z pliku powinien zostać porównany z numerem zapisanym wcześniej w umowie, systemie księgowym albo zatwierdzonych danych kontrahenta. Potwierdzenie należy uzyskać niezależnym kanałem, na przykład przez samodzielnie znaleziony numer telefonu. Nie powinno się korzystać z numeru podanego wyłącznie w podejrzanej wiadomości.

Ryzyko związane z otwieraniem załącznika

Fałszywa proforma może być tylko elementem oszustwa płatniczego, ale załącznik może także służyć do dostarczenia złośliwego oprogramowania. Dokument biurowy może zawierać makra, odnośniki lub elementy aktywne, natomiast skrót systemu Windows może uruchamiać polecenie zamiast otwierać oczekiwany dokument. Ryzyko zwiększa się, gdy plik ma podwójne rozszerzenie, nietypową nazwę, ikonę niezgodną z typem pliku albo wymaga włączenia zawartości, makr czy edycji.

Nie należy otwierać podejrzanego załącznika na komputerze używanym do bankowości, księgowości lub pracy z ważnymi dokumentami. Jeżeli plik został już uruchomiony, należy przerwać dalszą pracę z wiadomością, odłączyć komputer od sieci, nie wpisywać haseł i nie zatwierdzać dodatkowych komunikatów. Następnie trzeba sprawdzić historię uruchomionych aplikacji, pobranych plików oraz procesów bezpieczeństwa. Samo usunięcie wiadomości nie dowodzi, że system jest wolny od skutków uruchomienia załącznika.

Postępowanie po otrzymaniu podejrzanej proformy

Otrzymaną wiadomość należy zachować w oryginalnej postaci, wraz z załącznikiem i informacjami technicznymi wiadomości, ponieważ mogą one pomóc w ustaleniu źródła ataku. Nie wolno odpowiadać nadawcy ani klikać odnośników w celu „potwierdzenia” dokumentu. Jeżeli wykonano przelew, trzeba niezwłocznie skontaktować się z bankiem i przekazać informacje o transakcji. W przypadku podejrzenia infekcji komputer powinien zostać poddany diagnostyce przed dalszym używaniem.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe wykonuje profesjonalną diagnostykę i naprawę laptopów, komputerów PC oraz ich podzespołów, gdy po otwarciu podejrzanego pliku pojawiają się nietypowe komunikaty, przekierowania, spowolnienie pracy albo nieznane programy. Diagnostyka laptopa jest bezpłatna wyłącznie w trybie door-to-door, a wizyta serwisanta jest płatna; dojazd jest bezpłatny. Zakres dalszych czynności powinien wynikać z ustaleń diagnostycznych, a nie z samego wyglądu fałszywego dokumentu.