oszustwo ZUS / US

Oszustwo na ZUS lub urząd skarbowy to wiadomość podszywająca się pod instytucję publiczną, żądająca zapłaty lub danych.

Jak działa oszustwo podszywające się pod ZUS lub urząd skarbowy

Oszustwo na ZUS albo urząd skarbowy jest odmianą phishingu, czyli wyłudzania informacji za pomocą komunikatu udającego wiadomość od zaufanej instytucji. Wiadomość może przyjść pocztą elektroniczną, SMS-em, komunikatorem lub jako powiadomienie wyświetlone w przeglądarce. Jej treść zwykle zawiera żądanie dopłaty, uregulowania zaległości, potwierdzenia danych albo odebrania dokumentu. Celem może być przejęcie loginu i hasła, danych karty płatniczej, kodu jednorazowego lub nakłonienie do wykonania przelewu.

Atakujący często stosują presję czasu i groźbę konsekwencji, na przykład blokady świadczenia, naliczenia odsetek albo wszczęcia postępowania. Sam wygląd wiadomości nie potwierdza jej autentyczności, ponieważ logo, kolorystyka, stopka i układ graficzny mogą zostać łatwo skopiowane. Fałszywy komunikat może również zawierać numer sprawy, nazwę odbiorcy lub częściowo prawdziwe dane znalezione w publicznych źródłach. Takie szczegóły mają zwiększyć wiarygodność przekazu, ale nie są dowodem, że wiadomość pochodzi z ZUS lub administracji skarbowej.

Adres nadawcy, odnośnik i załącznik jako źródła ryzyka

Jednym z najważniejszych elementów do sprawdzenia jest rzeczywisty adres nadawcy, a nie nazwa wyświetlana obok wiadomości. Program pocztowy może pokazywać opis „ZUS” albo „Urząd Skarbowy”, podczas gdy techniczny adres prowadzi do przypadkowej domeny. Oszust może też wykorzystać domenę podobną do prawdziwej, różniącą się pojedynczym znakiem, dodatkowym członem lub inną końcówką. W przypadku wiadomości SMS należy zwrócić uwagę na adres strony po rozwinięciu odnośnika, bez otwierania go.

Bezpieczne połączenie HTTPS szyfruje transmisję między przeglądarką a serwerem, ale samo w sobie nie potwierdza, że serwer należy do ZUS albo administracji skarbowej. Strona wyłudzająca dane również może mieć certyfikat TLS i ikonę kłódki. Szczególne ryzyko stanowią formularze żądające loginu, hasła, numeru karty, kodu BLIK lub kodu autoryzacyjnego. Niebezpieczny może być także załącznik, zwłaszcza dokument biurowy z żądaniem włączenia makr, plik wykonywalny albo archiwum zawierające skrypt. Kliknięcie może prowadzić zarówno do kradzieży danych, jak i do instalacji złośliwego oprogramowania.

Bezpieczne postępowanie po otrzymaniu podejrzanej wiadomości

Nie należy odpowiadać na podejrzany komunikat, klikać jego odnośników ani otwierać załączników. Weryfikację sprawy trzeba rozpocząć niezależnie od otrzymanej wiadomości, wpisując ręcznie znany adres oficjalnego serwisu w przeglądarce albo korzystając z zapisanej wcześniej zakładki. Po zalogowaniu należy sprawdzić, czy w systemie instytucji rzeczywiście znajduje się wezwanie lub dokument. Nie powinno się używać numeru telefonu ani adresu kontaktowego podanego wyłącznie w podejrzanym komunikacie, ponieważ mogą prowadzić do oszusta.

Jeżeli dane logowania zostały wpisane na fałszywej stronie, trzeba możliwie szybko zmienić hasło na prawdziwej stronie, a następnie sprawdzić aktywne sesje, historię logowania i ustawienia dodatkowego uwierzytelniania. Hasła używanego w zaatakowanym serwisie nie należy stosować ponownie w innych usługach. Jeśli podano dane płatnicze albo zatwierdzono nieznaną operację, konieczny jest pilny kontakt z bankiem przez oficjalny numer. Po otwarciu podejrzanego pliku warto odłączyć komputer od sieci, nie kontynuować pracy na tym urządzeniu i przeprowadzić diagnostykę systemu. Samo usunięcie wiadomości nie usuwa ewentualnych zmian wykonanych już w systemie.

Diagnostyka komputera po kliknięciu fałszywego komunikatu

Po kontakcie z phishingiem należy sprawdzić, czy w systemie pojawiły się nowe programy, rozszerzenia przeglądarki, zadania uruchamiane przy starcie oraz nieznane procesy. Istotne są również przekierowania stron, nowe powiadomienia przeglądarki, samoczynne otwieranie kart, spowolnienie działania i komunikaty o blokadzie plików. Trzeba zweryfikować aktualność systemu, przeglądarki i programu zabezpieczającego oraz wykonać pełne skanowanie. Wynik skanowania nie powinien być traktowany jako jedyny dowód bezpieczeństwa, ponieważ nie każde zagrożenie jest natychmiast wykrywane.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się diagnostyką i naprawą laptopów oraz komputerów PC, w których po otwarciu fałszywej wiadomości występują objawy infekcji, niepożądane przekierowania, problemy z uruchamianiem albo utrata kontroli nad kontami. Przed przekazaniem urządzenia warto opisać moment kliknięcia, rodzaj wiadomości, otwarty załącznik i wykonane działania. Takie informacje ułatwiają odtworzenie przebiegu zdarzenia oraz rozdzielenie problemu technicznego, na przykład infekcji systemu, od problemu z przejętym kontem lub nieautoryzowaną płatnością.