social engineering

Social engineering to wywieranie wpływu na człowieka w celu skłonienia go do działania wbrew zasadom bezpieczeństwa.

Na czym polega social engineering

Social engineering to wykorzystywanie wpływu psychologicznego, zaufania i presji czasu w celu skłonienia człowieka do działania, które osłabia bezpieczeństwo systemu lub ujawnia informacje. Atakujący może próbować uzyskać hasło, kod jednorazowy, dane logowania, dostęp do poczty albo zgodę na uruchomienie programu. W odróżnieniu od ataku wymierzonego bezpośrednio w błąd oprogramowania, taki scenariusz wykorzystuje przede wszystkim sposób podejmowania decyzji przez użytkownika.

Typowym przykładem jest wiadomość phishingowa zawierająca odsyłacz do fałszywej strony logowania. Odmianą phishingu jest smishing prowadzony za pomocą wiadomości SMS oraz vishing, w którym napastnik kontaktuje się telefonicznie. Może również zastosować pretekst, czyli wiarygodnie brzmiącą historię uzasadniającą prośbę o informację lub działanie. Celem nie musi być natychmiastowa kradzież pieniędzy. Równie istotne może być przejęcie konta, zainstalowanie złośliwego programu albo uzyskanie dostępu do kolejnych urządzeń.

Phishing, fałszywe wsparcie i inne scenariusze ataku

Wiadomość wykorzystująca social engineering często udaje komunikat banku, operatora poczty, sklepu internetowego, dostawcy przesyłki lub działu pomocy technicznej. O jej podejrzanym charakterze mogą świadczyć: nietypowy adres nadawcy, domena różniąca się od właściwej jednym znakiem, presja na natychmiastową reakcję, prośba o podanie kodu uwierzytelniającego oraz załącznik lub odsyłacz niepasujący do sytuacji. Sama poprawna polszczyzna nie potwierdza autentyczności wiadomości, ponieważ treść może być przygotowana starannie albo wygenerowana automatycznie.

Inny scenariusz polega na podszywaniu się pod pracownika pomocy technicznej. Rozmówca może twierdzić, że wykryto infekcję, awarię konta lub problem z płatnością, a następnie nakłaniać do zainstalowania programu zdalnego dostępu. Po uruchomieniu takiego narzędzia osoba postronna może zobaczyć pulpit, wykonywać czynności w systemie albo próbować nakłonić użytkownika do podania hasła. Występuje także tak zwane MFA fatigue, czyli wielokrotne wysyłanie żądań zatwierdzenia logowania wieloskładnikowego z nadzieją, że użytkownik zaakceptuje jedno z nich przez pomyłkę lub znużenie.

Jak ograniczać ryzyko na komputerze

Najważniejszą zasadą jest niezależne potwierdzanie nietypowych próśb. Nie należy korzystać z numeru telefonu ani odsyłacza podanego w podejrzanej wiadomości. Bezpieczniej otworzyć stronę usługi przez zapisany wcześniej adres lub wpisać go ręcznie, a następnie skontaktować się z nadawcą innym, znanym kanałem. Kod jednorazowy służy do potwierdzania konkretnej operacji i nie powinien być przekazywany rozmówcy. Żaden komunikat o rzekomym problemie technicznym nie uzasadnia wyłączania programu antywirusowego, zapory sieciowej ani mechanizmów uwierzytelniania.

Ochronę zwiększa używanie unikalnych haseł przechowywanych w menedżerze haseł, aktualizowanie systemu i aplikacji oraz włączenie uwierzytelniania wieloskładnikowego. Warto sprawdzać rzeczywisty adres strony w pasku przeglądarki, rozszerzenie pobieranego pliku i uprawnienia żądane przez program. Dokument biurowy proszący o włączenie makr, instalator pochodzący z nieznanej strony oraz archiwum otrzymane bez oczekiwania na nie wymagają szczególnej ostrożności. Jeżeli doszło do ujawnienia hasła, należy zmienić je z bezpiecznego urządzenia, zakończyć aktywne sesje i sprawdzić historię logowań. Przy podejrzeniu instalacji złośliwego oprogramowania warto odłączyć komputer od sieci, aby ograniczyć dalszą komunikację, a następnie przeprowadzić analizę systemu.

Analiza skutków i przywracanie bezpiecznej pracy

Diagnostyka po incydencie powinna obejmować nie tylko skanowanie plików. Trzeba ustalić, jakie dane zostały podane, z którego konta korzystano, czy uruchomiono pobrany program oraz czy zatwierdzono logowanie wieloskładnikowe. Znaczenie ma także sprawdzenie nowych aplikacji, rozszerzeń przeglądarki, elementów uruchamianych wraz z systemem i zapisanych sesji w przeglądarce. Jeżeli napastnik uzyskał dostęp do poczty, należy sprawdzić reguły automatycznego przekazywania wiadomości, foldery oraz zmiany ustawień konta. Pozwala to ocenić, czy problem dotyczy pojedynczego komputera, czy również kont używanych na innych urządzeniach.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC i ich podzespołów, w tym diagnostyką objawów mogących wskazywać na niepożądane oprogramowanie lub przejęcie kontroli nad systemem. Zakres czynności zależy od ustaleń z diagnostyki: może obejmować analizę konfiguracji, usunięcie wykrytych zagrożeń, uporządkowanie programów uruchamianych automatycznie oraz przygotowanie systemu do bezpiecznej zmiany haseł. Sama naprawa techniczna nie zastępuje zmiany ujawnionych danych uwierzytelniających ani kontaktu z operatorem usługi, jeżeli incydent dotyczył bankowości, poczty lub innego konta internetowego.