UEFI nie ładuje systemu

UEFI nieładujące systemu wskazuje na uszkodzoną partycję EFI lub brak wpisu rozruchowego w danych konfiguracyjnych firmware.

Jak UEFI odnajduje system podczas uruchamiania

UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) jest oprogramowaniem układowym płyty głównej, które wykonuje podstawową inicjalizację sprzętu i wybiera urządzenie rozruchowe. W trybie uruchamiania systemu Windows firmware nie rozpoczyna pracy od pliku znajdującego się na partycji systemowej w sposób przypadkowy. Odczytuje dane z urządzenia wskazanego w kolejności bootowania, rozpoznaje strukturę dysku, a następnie korzysta z wpisu rozruchowego zapisanego w pamięci NVRAM płyty głównej. Taki wpis wskazuje między innymi plik programu startowego znajdujący się na partycji EFI.

Partycja EFI, nazywana także ESP (EFI System Partition), jest zwykle małą partycją w systemie plików FAT32. Przechowywane są na niej pliki startowe dla zainstalowanych systemów operacyjnych, na przykład program Windows Boot Manager. Sama partycja systemowa NTFS może zawierać kompletny katalog Windows, ale bez działającego programu rozruchowego UEFI nie przekaże mu kontroli. Komunikat o braku systemu, powrót do ustawień firmware albo zatrzymanie na ekranie startowym może więc wynikać zarówno z problemu z ESP, jak i z nieprawidłowego wpisu rozruchowego.

Różnica między uszkodzoną partycją EFI a błędną konfiguracją

Uszkodzenie partycji EFI może polegać na utracie plików startowych, błędach systemu FAT32 albo zmianie struktury partycji po awarii dysku, nieudanej aktualizacji lub niewłaściwej operacji na partycjach. W takiej sytuacji dysk może być nadal widoczny w UEFI, a dane użytkownika na partycji systemowej mogą pozostać nienaruszone. Nie oznacza to jednak, że problem można bezpiecznie rozwiązać przez formatowanie całego dysku. Przed odbudową plików rozruchowych trzeba potwierdzić, która partycja zawiera system, gdzie znajduje się ESP i czy nośnik nie wykazuje objawów fizycznej awarii.

Wpis rozruchowy może zniknąć lub przestać wskazywać właściwy plik bez uszkodzenia samej partycji EFI. Zdarza się to po zmianie ustawień firmware, przywróceniu domyślnych ustawień płyty głównej, wymianie dysku albo przeniesieniu instalacji systemu na inny nośnik. Znaczenie ma również tryb uruchamiania: instalacja przygotowana dla UEFI i dysku GPT jest obsługiwana inaczej niż instalacja uruchamiana w trybie zgodności Legacy/CSM z układem MBR. Przełączenie tych trybów bez sprawdzenia sposobu instalacji może spowodować wrażenie, że system zniknął, mimo że jego pliki nadal znajdują się na dysku.

Bezpieczna kolejność rozpoznawania przyczyny

Diagnostykę zaczyna się od sprawdzenia, czy UEFI wykrywa właściwy dysk oraz czy urządzenie nie jest oznaczone jako niedostępne albo pracujące niestabilnie. Jeżeli nośnik nie pojawia się w firmware, problem dotyczy przede wszystkim połączenia, zasilania, kontrolera lub samego dysku, a nie wpisu w partycji EFI. Jeżeli dysk jest wykrywany, należy sprawdzić listę pozycji bootowania, obecność Windows Boot Manager oraz ustawienia trybu UEFI, Legacy lub CSM. W komputerach z włączonym Secure Boot trzeba dodatkowo uwzględnić weryfikację podpisu programu rozruchowego. Secure Boot nie naprawia brakujących plików i może blokować uruchomienie zmodyfikowanego albo uszkodzonego loadera, ale sam komunikat nie dowodzi jeszcze awarii partycji.

Po wykonaniu kopii ważnych danych można uruchomić środowisko odzyskiwania systemu i zweryfikować układ partycji oraz zawartość ESP. Naprawa logiczna zwykle polega na ponownym utworzeniu lub wskazaniu wpisu Windows Boot Manager i odtworzeniu plików startowych na właściwej partycji EFI. Operacje te wymagają ostrożnego rozpoznania liter dysków w środowisku odzyskiwania, ponieważ oznaczenia mogą różnić się od tych używanych podczas normalnej pracy Windows. Gdy występują błędy odczytu, znikające partycje, bardzo wolna praca albo nieprawidłowe odgłosy dysku, priorytetem jest zabezpieczenie danych i ocena stanu nośnika. Wielokrotne próby zapisu na uszkodzonym dysku mogą pogorszyć możliwość odzyskania plików.

Naprawa startu systemu i kontrola po przywróceniu

Zakres naprawy zależy od ustalonej przyczyny. Przy sprawnym dysku i zachowanej partycji systemowej możliwa jest odbudowa plików rozruchowych oraz ponowne zapisanie prawidłowej konfiguracji UEFI. Jeżeli uszkodzeniu uległa tylko struktura FAT32 partycji EFI, konieczne może być jej odtworzenie zgodnie z układem istniejących partycji, a następnie ponowne przygotowanie programu rozruchowego. Nie należy usuwać innych partycji tylko dlatego, że firmware nie pokazuje systemu. Jeżeli natomiast testy wskazują na awarię dysku, naprawa samego UEFI nie przywróci stabilnego działania. W takim przypadku potrzebna jest wymiana nośnika, instalacja systemu na nowym urządzeniu oraz próba odzyskania danych ze starego dysku w zależności od jego stanu.

Po naprawie należy sprawdzić pełny cykl uruchamiania, a nie tylko jednorazowe przejście do pulpitu. Weryfikuje się ponowne uruchomienie, wyłączenie i włączenie komputera, poprawność kolejności bootowania, działanie aktualizacji systemu oraz dostęp do partycji użytkownika. Jeżeli wcześniej zmieniano Secure Boot, CSM lub tryb kontrolera dysku, ustawienia trzeba przywrócić do konfiguracji zgodnej z instalacją. Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC i podzespołów związanych z uruchamianiem systemu, w tym diagnostyką problemów z dyskiem, partycją EFI oraz konfiguracją UEFI.