UEFI Time & Date

UEFI Time & Date to ustawienia firmware określające zegar systemowy, podtrzymywany przez baterię CMOS.

Rola ustawień UEFI Time & Date

UEFI Time & Date oznacza ustawienia daty i godziny używane przez firmware płyty głównej podczas uruchamiania komputera. Firmware odczytuje czas z układu zegara czasu rzeczywistego, określanego skrótem RTC (Real-Time Clock). RTC działa niezależnie od głównego procesora i systemu operacyjnego, dlatego komputer może znać przybliżoną datę oraz godzinę jeszcze przed rozpoczęciem ładowania Windows, Linuxa lub innego systemu. W menu konfiguracji UEFI użytkownik może ręcznie ustawić dzień, miesiąc, rok, godzinę, minuty i sekundy.

W wielu komputerach zegar RTC jest zasilany z baterii umieszczonej na płycie głównej. W komputerach stacjonarnych często stosuje się ogniwo litowe CR2032 o napięciu nominalnym 3 V, natomiast laptopy mogą używać baterii przewodowej, pakietu z przewodem albo innego rozwiązania zależnego od konstrukcji płyty. Określenie „bateria CMOS” jest utrwalonym skrótem historycznym: starsze układy CMOS przechowywały niewielką ilość ustawień, ale we współczesnych komputerach konfiguracja UEFI jest zazwyczaj zapisywana w pamięci nieulotnej, a bateria przede wszystkim podtrzymuje pracę RTC oraz wybrane dane pomocnicze.

Jak firmware wykorzystuje datę i godzinę

Podczas startu UEFI odczytuje czas RTC i udostępnia go dalszym elementom procesu uruchamiania. Data może być używana między innymi do zapisywania znaczników czasu w środowisku firmware, oceny ważności niektórych wpisów oraz obsługi mechanizmów bezpieczeństwa zależnych od czasu. Nie każdy komputer wykorzystuje ustawienie UEFI do identycznych celów, ponieważ szczegóły zależą od producenta płyty, wersji firmware oraz konfiguracji systemu operacyjnego.

UEFI Time & Date nie jest zegarem odmierzającym czas z dokładnością zegara atomowego. RTC korzysta z rezonatora kwarcowego i może stopniowo zyskiwać lub tracić sekundy. Na jego dokładność wpływają między innymi temperatura, jakość układu oraz stan zasilania. Po uruchomieniu system operacyjny może skorygować czas na podstawie serwera czasu za pomocą protokołu NTP (Network Time Protocol), o ile komputer ma dostęp do odpowiedniej sieci i skonfigurowanej usługi synchronizacji. Taka korekta nie oznacza jednak automatycznej naprawy problemu z rozładowaną baterią RTC.

Objawy błędnego czasu i diagnostyka

Nieprawidłowa data lub godzina w UEFI może ujawnić się po całkowitym odłączeniu zasilacza, po dłuższym przechowywaniu laptopa albo po rozładowaniu baterii podtrzymującej. Typowym objawem jest powrót daty do wartości fabrycznej, często związanej z okresem produkcji firmware, albo powtarzające się komunikaty o konieczności uruchomienia konfiguracji UEFI. System operacyjny może wtedy wyświetlać nieaktualny czas, błędnie porządkować pliki i dzienniki zdarzeń albo odrzucać certyfikaty internetowe, których ważność jest oceniana na podstawie bieżącej daty.

Diagnostykę należy rozpocząć od sprawdzenia czasu bezpośrednio w menu UEFI, a następnie porównać go z czasem wyświetlanym po uruchomieniu systemu. Jeżeli zegar jest błędny już w UEFI i po zapisaniu ustawień ponownie się zeruje, prawdopodobną przyczyną jest bateria RTC, problem z jej stykiem, uszkodzenie sekcji zasilania płyty albo usterka samego układu zegara. Jeżeli czas w UEFI jest prawidłowy, a po uruchomieniu systemu zmienia się o kilka godzin, należy sprawdzić ustawienia strefy czasowej, automatycznej synchronizacji oraz sposób interpretowania zegara sprzętowego jako czasu lokalnego lub UTC. Wymianę baterii trzeba wykonywać zgodnie z instrukcją danego modelu, ponieważ w laptopach ogniwo może być zabezpieczone przewodem, taśmą lub dodatkową osłoną.

Ustawienie zegara przed naprawą komputera

Przed zapisaniem zmiany w UEFI warto zweryfikować poprawność kolejności dnia, miesiąca i roku, a także ustawienie czasu letniego po stronie systemu operacyjnego. Samo ręczne ustawienie godziny może chwilowo usunąć objaw, ale nie rozwiąże problemu, jeżeli bateria RTC szybko traci napięcie. Po wymianie baterii często trzeba ponownie ustawić datę i godzinę, przywrócić właściwe opcje startowe oraz sprawdzić, czy komputer zachowuje konfigurację po pełnym odłączeniu zasilania.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC i podzespołów, w tym diagnostyką problemów z zegarem RTC, wymianą baterii podtrzymującej oraz sprawdzeniem ustawień UEFI. Serwisant może porównać zachowanie zegara przed uruchomieniem systemu i po jego załadowaniu, ocenić stan baterii oraz ustalić, czy przyczyną jest zużyte ogniwo, błędna konfiguracja strefy czasowej, nieprawidłowa synchronizacja czy usterka płyty głównej. Po zakończeniu prac należy potwierdzić zachowanie daty po ponownym uruchomieniu i po odłączeniu komputera od zasilania.