Weryfikacja źródła dokumentu

Weryfikacja źródła dokumentu potwierdza jego pochodzenie i wiarygodność przed zaufaniem jego zawartości.

Ustalenie, skąd pochodzi dokument

Weryfikacja źródła dokumentu polega na ustaleniu, kto go utworzył, z jakiego systemu został pobrany i czy jego kopia nie została podmieniona po zapisaniu. W praktyce sprawdza się nazwę pliku, rozszerzenie, lokalizację, datę utworzenia, datę modyfikacji oraz właściwości dokumentu widoczne w systemie operacyjnym lub aplikacji biurowej. Te informacje pomagają wykryć sytuację, w której plik o nazwie „faktura.pdf” znajduje się w nietypowym katalogu, ma rozszerzenie ukryte przez Eksplorator plików albo został pobrany z nieznanej wiadomości e-mail.

Samo rozszerzenie nie potwierdza autentyczności. Plik może mieć nazwę „raport.pdf.exe”, jeśli system ukrywa znane rozszerzenia, a dokument HTML może zostać zapisany z nazwą sugerującą arkusz kalkulacyjny. Dlatego należy włączyć wyświetlanie rozszerzeń nazw plików w Eksploratorze plików Windows i sprawdzić, czy typ pliku odpowiada aplikacji, która ma go otworzyć. Istotny jest także kanał dostarczenia: adres strony użytej do pobrania, domena nadawcy wiadomości, nazwa udziału sieciowego lub urządzenie, z którego skopiowano dokument.

Integralność pliku i podpis cyfrowy

Po ustaleniu źródła warto zweryfikować integralność dokumentu, czyli sprawdzić, czy jego zawartość jest identyczna z wersją opublikowaną przez wystawcę. Do tego celu stosuje się sumy kontrolne, najczęściej SHA-256. W systemie Windows można obliczyć ją poleceniem Get-FileHash -Algorithm SHA256 -LiteralPath "C:\Sciezka\dokument.pdf" w PowerShellu. Otrzymany ciąg znaków należy porównać z wartością podaną przez zaufane źródło. Zgodność skrótu oznacza, że plik nie zmienił się względem sprawdzanego wzorca, ale sama suma kontrolna nie potwierdza jeszcze, kto ten plik przygotował.

Silniejszym mechanizmem jest podpis cyfrowy oparty na certyfikacie. W dokumencie PDF podpis może zawierać dane podpisującego, certyfikat, czas podpisu oraz mechanizm wykrywania zmian w treści. Po otwarciu pliku w obsługiwanej przeglądarce PDF należy sprawdzić, czy podpis jest ważny, czy certyfikat nie wygasł lub nie został unieważniony oraz czy podpis obejmuje całą treść dokumentu. W przypadku plików pakietu Microsoft Office trzeba odróżnić podpis dokumentu od makr lub dodatków. Podpis potwierdza integralność podpisanego zakresu, lecz nie gwarantuje, że treść jest prawdziwa biznesowo ani że podpisujący miał prawo wystawić dany dokument.

Kontrola metadanych, łańcucha dostarczenia i treści

Metadane mogą ujawnić niespójności między deklarowanym pochodzeniem a historią pliku. W dokumentach biurowych sprawdza się autora, nazwę aplikacji, wersję programu, datę ostatniego zapisu oraz informacje o wcześniejszych zmianach, jeżeli format je zachowuje. W pliku PDF można również zweryfikować producenta programu zapisany w metadanych i porównać go z deklarowanym sposobem przygotowania dokumentu. Metadane są jednak edytowalne, więc należy traktować je jako wskazówkę, a nie dowód. Ich usunięcie lub zmiana nie musi oznaczać fałszerstwa.

Weryfikacja powinna obejmować cały łańcuch dostarczenia. Adres strony należy wpisać lub odczytać dokładnie, bez ignorowania literówek w domenie i przekierowań. Połączenie HTTPS szyfruje transmisję, ale nie dowodzi, że serwis jest właściwym wystawcą dokumentu. Przy załączniku e-mail trzeba sprawdzić pełny adres nadawcy, nagłówki wiadomości, nazwę załącznika i zgodność dokumentu z wcześniejszą korespondencją. Treść należy porównać z niezależnym kanałem, na przykład numerem sprawy widocznym po zalogowaniu do oficjalnego panelu albo informacją uzyskaną przez samodzielnie znaleziony numer telefonu instytucji. Nie powinno się włączać makr ani uruchamiać plików wykonywalnych tylko dlatego, że dokument wygląda znajomo.

Bezpieczne postępowanie z podejrzanym dokumentem

Jeżeli źródła nie można potwierdzić, dokument należy zachować w oryginalnej postaci i nie otwierać go w aplikacji z uprawnieniami administratora. Przed analizą warto przeskanować plik aktualnym programem antywirusowym, a w przypadku podejrzanego załącznika użyć usługi lub stanowiska przeznaczonego do bezpiecznej analizy. Nie należy zmieniać nazwy, zapisywać pliku ponownie ani drukować go do PDF przed zabezpieczeniem kopii, ponieważ takie działania mogą usunąć metadane, podpis lub informacje potrzebne do późniejszego porównania. Gdy dokument pochodzi z dysku USB, warto najpierw wykonać kopię tylko do odczytu i pracować na kopii.

W komputerze domowym lub biurowym problemy z otwieraniem dokumentu mogą wynikać zarówno z uszkodzenia pliku, jak i z niezgodności aplikacji, dodatku albo systemu plików. Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC i podzespołów, a w ramach diagnostyki może sprawdzić sposób przechowywania dokumentu, stan nośnika oraz poprawność działania programu używanego do jego odczytu. W razie potrzeby można przygotować kopię roboczą, obliczyć sumę SHA-256 i udokumentować wynik porównania bez modyfikowania oryginalnego pliku.