załącznik DOC

Załącznik DOC to dokument tekstowy w starszym, binarnym formacie Worda.

Binarna struktura starego formatu Worda

Pliki DOC to nie zwykły tekst z formatowaniem, tylko kontener zbudowany na strukturze Compound File Binary Format — czymś w rodzaju miniaturowego systemu plików wewnątrz jednego pliku, z własnymi strumieniami i katalogami. W środku siedzi między innymi strumień WordDocument z treścią, tablice opisujące formatowanie oraz przestrzeń na makra VBA. Format obowiązywał od Worda 97 aż do Worda 2003 i został zastąpiony przez DOCX, który jest archiwum ZIP z plikami XML w środku. Zmiana nie była kosmetyczna: DOCX da się otworzyć dowolnym menedżerem archiwów, podejrzeć plik document.xml i w razie uszkodzenia często uratować ręcznie, podczas gdy uszkodzony DOC bywa nie do rozplątania bez wyspecjalizowanych narzędzi.

Zgodność między wersjami i pakietami biurowymi

Współczesny Word z Microsoft 365 otwiera pliki DOC, ale przełącza się w tryb zgodności, ograniczając część nowszych funkcji formatowania i typografii. Dokument zapisany ponownie potrafi przesunąć podziały stron, bo silnik składu zmieniał się między wersjami. LibreOffice Writer radzi sobie z DOC bardzo dobrze przy tekście ciągłym i tabelach, gorzej przy zaawansowanych polach, ramkach i obiektach osadzonych — złożony formularz z kontrolkami po konwersji potrafi się rozjechać. Praktyczna zasada dla firm archiwizujących stare dokumenty brzmi: przy jednorazowym odczycie zostawić plik w oryginale, a przy dokumentach, które będą dalej edytowane, wykonać kontrolowaną konwersję do DOCX i sprawdzić układ strona po stronie, zamiast masowo przepuszczać setki plików przez skrypt.

Makra, blokady i uszkodzone dokumenty

Największym ryzykiem związanym z załącznikami DOC są makra. Przez lata były to najskuteczniejsze nośniki złośliwego kodu w korespondencji firmowej — dokument prosi o włączenie edycji i zawartości, po czym uruchamia kod VBA pobierający właściwy szkodnik. Dlatego Office blokuje makra w plikach pochodzących z internetu, opierając się na atrybucie Mark of the Web, i wyświetla pasek ostrzegawczy o zablokowaniu makr ze źródła niezaufanego. Osobna kwestia to uszkodzenia: przy przerwanym zapisie albo błędach nośnika Word wyświetla komunikat o nieprawidłowej nazwie pliku lub o tym, że plik jest uszkodzony i nie może zostać otwarty. Ratunkiem bywa opcja Otwórz i napraw w oknie otwierania pliku, konwerter odzyskiwania tekstu albo sięgnięcie po pliki tymczasowe rozpoczynające się tyldą, które Word zostawia w katalogu dokumentu. Warto też pamiętać, że DOC potrafi przechowywać dane usunięte z widoku, więc udostępniając stary dokument na zewnątrz, dobrze jest sprawdzić jego właściwości i historię zmian.

Odzyskiwanie dokumentów, których nie da się otworzyć

Do warsztatu trafiają najczęściej dwa rodzaje spraw: dokument, który przestał się otwierać po awaryjnym wyłączeniu komputera, oraz dysk z wieloletnim archiwum korespondencji, który przestał być widoczny w systemie. W obu przypadkach pracujemy na kopii nośnika, żeby nie pogłębiać uszkodzeń, i wyciągamy tyle treści, ile pozostało czytelne. Zajmujemy się też skutkami otwarcia zainfekowanego załącznika — czyszczeniem systemu i oceną, co zdążyło się wydarzyć. Warszawskie Pogotowie Komputerowe działa całodobowo przez siedem dni w tygodniu, przyjmując zgłoszenia od osób prywatnych i od firm. Ocenę usterki laptopa wykonujemy nieodpłatnie, a sprzęt odbieramy i oddajemy własnymi samochodami bez opłat za dojazd. Komputerów Apple nie naprawiamy.