Tryb tylko do odczytu

Tryb tylko do odczytu blokuje wprowadzanie zmian w dokumencie przy zachowaniu możliwości jego przeglądania.

Na czym polega tryb tylko do odczytu

Tryb tylko do odczytu oznacza, że użytkownik albo uruchomiony program może otworzyć i odczytać dane, ale nie może trwale zmienić ich zawartości w danym miejscu lub dokumencie. Zależnie od zastosowania blokada może dotyczyć całego pliku, wybranego nośnika, katalogu, partycji, dokumentu otwartego w aplikacji albo konkretnego konta użytkownika. Samo wyświetlanie treści nie oznacza więc prawa do zapisu.

Dokument otwarty w takim trybie można zwykle przewijać, wyszukiwać w nim informacje, kopiować zaznaczony tekst i drukować go, o ile program nie wprowadza dodatkowych ograniczeń. Próba zapisania zmian może zakończyć się komunikatem o braku uprawnień, otwarciem okna „Zapisz jako” albo utworzeniem nowej kopii pod inną nazwą. Tryb tylko do odczytu nie jest tym samym co uszkodzenie pliku: dane mogą być kompletne i poprawnie odczytywane, lecz mechanizm zapisu jest zablokowany.

Jak system rozróżnia odczyt i zapis

W systemach Windows plik może mieć ustawiony atrybut tylko do odczytu. Taki atrybut jest jednym z sygnałów dla aplikacji, że plik nie powinien być modyfikowany, ale nie zastępuje pełnego systemu uprawnień NTFS. O faktycznej możliwości zapisu decydują również uprawnienia przypisane do konta i grup, dziedziczenie uprawnień z katalogu nadrzędnego, blokada używana przez inny program oraz stan nośnika.

Na partycjach NTFS uprawnienie Read pozwala odczytywać pliki i wyświetlać ich właściwości, natomiast uprawnienia związane z zapisem umożliwiają utworzenie, zmianę lub usunięcie danych. Użytkownik może mieć prawo odczytu pojedynczego pliku, ale nie mieć prawa zapisu w jego katalogu. W takiej sytuacji edycja może być możliwa w pamięci programu, lecz zapis w pierwotnej lokalizacji zostanie odrzucony. Podobny efekt występuje przy plikach zapisanych na udziale sieciowym, gdy serwer plików udostępnia zasób z prawem odczytu, a bez prawa modyfikacji.

Typowe przyczyny blokady zapisu

Dokument może zostać otwarty tylko do odczytu dlatego, że jego właściciel nadał mu taki atrybut, aplikacja wykryła niezakończoną poprzednią sesję albo plik znajduje się w lokalizacji przeznaczonej wyłącznie do odczytu. Przykładem jest karta pamięci lub pamięć USB z mechanicznym przełącznikiem blokady zapisu. Ograniczenie może także wynikać z zamontowania systemu plików z opcją read-only, błędów systemu plików, uszkodzenia nośnika lub przejścia urządzenia w tryb ochronny po wykryciu problemów z zapisem.

W aplikacjach biurowych dodatkowym powodem może być otwarcie załącznika z poczty, pliku pobranego z Internetu albo dokumentu znajdującego się w trybie chronionym. Program może wtedy pozwolić na przeglądanie zawartości, ale wymagać świadomego włączenia edycji. Innym przypadkiem jest otwarcie pliku przez kilka procesów jednocześnie. Aplikacja tworzy wówczas plik blokady lub utrzymuje uchwyt do dokumentu, aby ograniczyć ryzyko nadpisania zmian. Zamknięcie programu nie zawsze natychmiast usuwa taki plik, szczególnie po awarii systemu.

Sprawdzenie dokumentu i bezpieczny zapis zmian

Przy problemie z zapisem należy najpierw ustalić, czy ograniczenie dotyczy pliku, katalogu, aplikacji czy całego nośnika. W Eksploratorze Windows można otworzyć właściwości pliku i sprawdzić atrybut „Tylko do odczytu”, a następnie zweryfikować uprawnienia na karcie zabezpieczeń. Warto także spróbować zapisać kopię w katalogu użytkownika. Jeżeli kopia zapisuje się poprawnie, przyczyny należy szukać w uprawnieniach albo blokadzie pierwotnej lokalizacji, a nie w samej treści dokumentu.

Nie należy usuwać atrybutu ani zmieniać uprawnień bez sprawdzenia, dlaczego blokada została ustawiona. Przy nośniku wykazującym błędy zapisu bezpieczniej jest najpierw skopiować dostępne dane, ponieważ kolejne próby modyfikacji mogą pogorszyć stan urządzenia. Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC oraz podzespołów, w tym sprawdzaniem problemów z uprawnieniami plików, nośnikami danych i aplikacjami otwierającymi dokumenty w trybie tylko do odczytu.