UEFI Boot Mode

UEFI Boot Mode to ustawienie określające sposób uruchamiania systemu operacyjnego w tym trybie firmware.

UEFI Boot Mode a klasyczny tryb BIOS

UEFI Boot Mode określa, w jaki sposób firmware płyty głównej wyszukuje i uruchamia system operacyjny. W trybie UEFI firmware potrafi uruchomić program rozruchowy zapisany jako plik wykonywalny EFI na partycji systemowej EFI, zwykle oznaczanej skrótem ESP. Taka partycja jest najczęściej sformatowana w systemie FAT32 i zawiera pliki potrzebne do rozpoczęcia ładowania systemu, na przykład Windows Boot Manager albo program rozruchowy używany przez dystrybucję Linuksa. Firmware może również korzystać z wpisów startowych zapisanych w pamięci NVRAM płyty głównej, aby wskazać kolejność oraz lokalizację dostępnych programów rozruchowych.

Starszy tryb Legacy BIOS uruchamia system według innego mechanizmu: firmware odczytuje kod rozruchowy z początku urządzenia, czyli z sektora MBR. UEFI i Legacy BIOS nie są tylko dwiema nazwami tego samego ustawienia, ponieważ używają odmiennego sposobu inicjalizacji i wyszukiwania programu startowego. W praktyce instalator systemu uruchomiony w trybie UEFI powinien przygotować dysk zgodnie z tym trybem, natomiast instalator uruchomiony w trybie Legacy może utworzyć lub wykorzystać strukturę MBR. W wielu komputerach dostępna jest opcja CSM, która pozwala firmware emulować sposób uruchamiania charakterystyczny dla BIOS-u, ale jej nazwa, dostępność i zakres zależą od producenta płyty głównej.

Partycja EFI, GPT i wpisy startowe

Tryb UEFI jest szczególnie często łączony z dyskami korzystającymi z tablicy partycji GPT. GPT może opisywać większe dyski i większą liczbę partycji niż klasyczny MBR, jednak samo użycie GPT nie gwarantuje jeszcze poprawnego uruchamiania systemu w UEFI. Do startu potrzebny jest także prawidłowy program rozruchowy oraz dostęp do partycji EFI. W instalacji Windows partycja ta jest tworzona jako ukryta partycja systemowa, a pliki rozruchowe są obsługiwane przez Windows Boot Manager. W systemach Linux pliki mogą znajdować się między innymi w katalogu EFI przeznaczonym dla konkretnego programu rozruchowego.

Lista urządzeń widoczna w menu firmware może zawierać zarówno nazwę fizycznego dysku, jak i pozycję w rodzaju „Windows Boot Manager”. Te pozycje nie oznaczają dokładnie tego samego: pierwsza odnosi się do urządzenia, a druga do konkretnego programu rozruchowego znajdującego się na partycji EFI. Po zmianie dysku, klonowaniu systemu albo przywróceniu obrazu może zabraknąć wpisu NVRAM, mimo że pliki na partycji EFI nadal istnieją. W takiej sytuacji komputer może wyświetlać komunikat o braku urządzenia startowego. Problem może wynikać również z uszkodzenia partycji EFI, niewłaściwej kolejności bootowania, odłączenia dysku albo uruchomienia firmware w innym trybie niż ten, w którym zainstalowano system.

Secure Boot i zgodność konfiguracji

UEFI Boot Mode może współpracować z funkcją Secure Boot. Secure Boot sprawdza podpisy cyfrowe elementów uruchamianych przed startem systemu i pozwala ograniczyć uruchomienie niepodpisanego albo niezaakceptowanego programu rozruchowego. Jest to mechanizm kontroli integralności procesu startowego, a nie zamiennik programu antywirusowego i nie gwarantuje, że cały później uruchomiony system jest wolny od zagrożeń. To, jakie certyfikaty i programy są akceptowane, zależy od konfiguracji kluczy zapisanych w firmware oraz od obsługi po stronie systemu operacyjnego.

Zmiana ustawienia z UEFI na Legacy lub odwrotnie może uniemożliwić start istniejącej instalacji. Przykładowo system zainstalowany w trybie UEFI na dysku GPT może nie uruchomić się po przełączeniu komputera na Legacy, jeśli nie ma odpowiedniego kodu MBR i konfiguracji zgodnej z tym trybem. Z kolei system przygotowany dla Legacy może nie wystartować w czystym trybie UEFI, jeżeli na dysku nie ma partycji EFI z właściwym programem rozruchowym. Przed zmianą trybu należy ustalić sposób instalacji systemu, sprawdzić układ partycji oraz przygotować kopię ważnych danych. Jeżeli komputer ma uruchamiać instalator z pendrive’a, w menu startowym warto wybrać pozycję pendrive’a oznaczoną jako UEFI, gdy celem jest instalacja w tym właśnie trybie.

Sprawdzanie i naprawa uruchamiania w komputerze

Podczas diagnostyki należy najpierw sprawdzić w firmware, czy dysk jest wykrywany, jaki tryb startu jest aktywny oraz czy na liście znajduje się właściwy Windows Boot Manager lub inny program rozruchowy. W systemie Windows tryb uruchomienia można zweryfikować w aplikacji Informacje o systemie, gdzie pozycja „Tryb systemu BIOS” wskazuje UEFI albo Legacy. Układ partycji można obejrzeć w narzędziu Zarządzanie dyskami, a bardziej szczegółowe operacje serwisowe wykonuje się z użyciem środowiska odzyskiwania i narzędzi takich jak DiskPart lub bcdboot. Polecenia naprawcze powinny być dobierane do konkretnego układu partycji; przypadkowe formatowanie partycji EFI albo użycie poleceń przeznaczonych dla innego trybu może usunąć dane rozruchowe.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe zajmuje się profesjonalną naprawą laptopów, komputerów PC i podzespołów, w tym diagnostyką problemów z ustawieniami UEFI Boot Mode, kolejnością uruchamiania oraz rozpoznawaniem dysków. Serwisant może porównać ustawienia firmware ze sposobem instalacji systemu, sprawdzić stan partycji EFI, odbudować pliki rozruchowe w odpowiednim środowisku i zweryfikować, czy po naprawie system uruchamia się w zamierzonym trybie. W przypadku wymiany dysku lub klonowania instalacji istotne jest także sprawdzenie, czy skopiowano partycję EFI oraz czy nowy dysk został wybrany jako urządzenie startowe.