UEFI Boot Order

UEFI Boot Order to lista określająca kolejność, w jakiej firmware próbuje uruchomić system z dostępnych nośników.

Jak firmware UEFI interpretuje kolejność uruchamiania

UEFI Boot Order jest uporządkowaną listą pozycji startowych zapisanych w pamięci nieulotnej firmware, zwykle określanej jako NVRAM. Każda pozycja wskazuje sposób uruchomienia systemu, na przykład konkretny wpis menedżera startowego zapisany na partycji EFI System Partition albo urządzenie, z którego firmware może odczytać plik startowy. Firmware sprawdza pozycje w ustalonej kolejności i próbuje wykonać pierwszą dostępną, poprawnie rozpoznaną ścieżkę startową.

W standardowym modelu UEFI wpisy mają nazwy Boot####, gdzie #### jest czterocyfrowym identyfikatorem zapisanym w formacie szesnastkowym, na przykład Boot0000 lub Boot0007. Zmienna BootOrder zawiera kolejność identyfikatorów tych wpisów. Sam wpis Boot#### może wskazywać między innymi dysk, numer partycji, ścieżkę do pliku wykonywalnego EFI oraz opis wyświetlany w menu firmware. Oznacza to, że kolejność uruchamiania nie jest wyłącznie listą dysków. Może zawierać kilka wpisów odnoszących się do różnych menedżerów startowych albo do różnych instalacji systemu.

Partycja EFI, pliki startowe i wpisy Boot####

System uruchamiany w trybie UEFI zwykle korzysta z partycji EFI System Partition, skrótowo ESP. Jest to specjalna partycja, którą firmware potrafi odczytać przed uruchomieniem systemu operacyjnego. W komputerach zgodnych z typową architekturą PC partycja ESP jest najczęściej sformatowana jako FAT32. Znajdują się na niej pliki wykonywalne EFI, w tym menedżer startowy systemu. Dla instalacji Windows często używany jest plik \EFI\Microsoft\Boot\bootmgfw.efi, natomiast inne systemy mogą umieszczać własne pliki w odrębnych katalogach.

Wpis UEFI może zawierać identyfikator dysku, identyfikator partycji oraz ścieżkę do pliku EFI. Jeżeli partycja zostanie usunięta, zmieni się jej identyfikator albo wskazywany plik przestanie istnieć, wpis może pozostać widoczny w konfiguracji, ale nie doprowadzi do uruchomienia systemu. Podobny skutek występuje po sklonowaniu dysku, przywróceniu obrazu systemu bez odtworzenia partycji ESP albo ręcznej zmianie układu partycji. Firmware może wtedy przejść do następnej pozycji BootOrder, wyświetlić komunikat o braku urządzenia startowego albo uruchomić procedurę wyboru nośnika.

UEFI posiada również mechanizm uruchamiania z domyślnej ścieżki pliku, używany między innymi wtedy, gdy nie ma działającego wpisu w pamięci zmiennych firmware. Na komputerach PC w trybie x86-64 typową ścieżką jest \EFI\BOOT\BOOTX64.EFI. Nie zastępuje ona prawidłowej konfiguracji BootOrder w każdej sytuacji, ale wyjaśnia, dlaczego niektóre nośniki uruchamiają się mimo braku wyraźnie nazwanej pozycji w menu firmware. Nazwa pliku zależy od architektury platformy, dlatego ścieżki przeznaczone dla innych typów procesorów nie powinny być traktowane jako zamienne.

Boot Order a tryb uruchamiania i Secure Boot

Kolejność UEFI ma znaczenie tylko w kontekście trybu, w którym firmware próbuje uruchomić system. UEFI Boot Order dotyczy uruchamiania natywnego dla UEFI, natomiast starszy tryb zgodności BIOS, często oznaczany jako Legacy BIOS lub CSM, korzysta z innego mechanizmu. W trybie BIOS firmware szuka kodu rozruchowego w sektorze dysku, a w trybie UEFI odczytuje pliki EFI z partycji ESP. Dlatego zmiana kolejności urządzeń nie naprawi problemu, jeżeli system został zainstalowany w innym trybie niż aktualnie ustawiony w firmware.

Przykładowo instalacja systemu na dysku z tablicą partycji GPT zwykle jest powiązana z uruchamianiem UEFI, podczas gdy starsze instalacje korzystające z MBR mogą być przygotowane do startu w trybie BIOS. Sama obecność GPT lub MBR nie jest jednak wystarczającym dowodem na aktualny tryb pracy. W diagnostyce trzeba sprawdzić ustawienia firmware, obecność partycji ESP, wpisy Boot#### oraz pliki startowe. Należy także ustalić, czy dysk jest wykrywany przez firmware na poziomie sprzętowym.

Secure Boot działa na etapie uruchamiania pliku EFI wskazanego przez pozycję startową. Gdy ta funkcja jest aktywna, firmware weryfikuje podpis cyfrowy programu rozruchowego względem zaufanych kluczy i baz podpisów zapisanych w pamięci UEFI. Poprawna kolejność BootOrder nie wystarczy więc do uruchomienia pliku, który nie przejdzie weryfikacji. Z drugiej strony wyłączenie Secure Boot nie naprawia uszkodzonego wpisu, brakującej partycji ESP ani nieistniejącego pliku. Te elementy trzeba rozróżnić podczas sprawdzania przyczyny problemu.

Diagnostyka nieprawidłowej kolejności startu

Objawem błędnej konfiguracji może być uruchamianie niewłaściwego systemu, przechodzenie do ustawień UEFI po każdym włączeniu komputera, komunikat „No bootable device” albo start z pamięci USB zamiast z wewnętrznego dysku. Pierwszym krokiem jest sprawdzenie, czy firmware widzi właściwy dysk oraz czy w UEFI Boot Order znajduje się prawidłowy menedżer startowy. W przypadku Windows wpis może być opisany jako Windows Boot Manager. Przy kilku dyskach trzeba zweryfikować, na którym z nich znajduje się używana partycja ESP, ponieważ menedżer startowy i główna partycja systemu nie zawsze znajdują się na tym samym fizycznym nośniku.

Jeżeli wpisu brakuje, można sprawdzić, czy partycja ESP nadal istnieje i czy zawiera odpowiedni plik EFI. Jeżeli wpis jest obecny, ale system nie startuje, należy porównać wskazywany dysk, partycję i ścieżkę z rzeczywistym układem nośnika. Przydatne jest także jednorazowe menu rozruchowe, wywoływane określonym klawiszem podczas włączania komputera. Pozwala ono sprawdzić, czy problem dotyczy stałego BootOrder, czy samego wykrywania dysku albo menedżera startowego. Zmiany należy zapisywać ostrożnie, ponieważ ustawienie nośnika instalacyjnego lub pustego wpisu przed właściwym dyskiem może zmienić obserwowany przebieg startu, ale nie usunie przyczyny.

Warszawskie Pogotowie Komputerowe wykonuje profesjonalną naprawę laptopów, komputerów PC i ich podzespołów, w tym diagnostykę problemów z uruchamianiem systemu oraz konfiguracją firmware UEFI. Przy takiej diagnozie sprawdza się między innymi wykrywanie dysku, tryb UEFI lub Legacy, zawartość partycji ESP, wpisy startowe oraz zależność między Secure Boot a podpisem menedżera rozruchowego. Dopiero po rozdzieleniu tych elementów można ustalić, czy potrzebna jest korekta ustawień, odbudowa plików rozruchowych, naprawa systemu plików lub dalsza diagnostyka nośnika.