Wstawianie przypisu końcowego

Wstawianie przypisu końcowego dodaje notatkę zebraną na końcu dokumentu.

Przypis końcowy kontra przypis dolny

Oba mechanizmy działają identycznie od strony wstawiania odsyłacza w tekście, ale różnią się miejscem, w którym ląduje treść notatki. Przypis dolny siada na dole tej samej strony, przypis końcowy zbiera się na końcu sekcji albo całego dokumentu. W Wordzie odpowiadają im dwa osobne skróty: Ctrl + Alt + F wstawia przypis dolny, Ctrl + Alt + D przypis końcowy. Domyślna numeracja też jest inna — przypisy dolne dostają cyfry arabskie, końcowe tradycyjnie liczby rzymskie małe, choć jedno i drugie da się zmienić w oknie ustawień przypisów. Numeracja jest automatyczna i przelicza się przy każdym wstawieniu lub usunięciu odsyłacza, więc skasowanie znacznika w tekście usuwa całą notatkę i porządkuje resztę.

Kiedy który rodzaj ma sens

Wybór nie jest kwestią gustu, tylko konwencji przyjętej w danej dziedzinie i w danym wydawnictwie. Prace humanistyczne opierają się zwykle na przypisach dolnych, bo czytelnik ma źródło w zasięgu wzroku. W tekstach technicznych i w publikacjach, gdzie odwołań jest bardzo dużo, przypisy końcowe utrzymują czystą kolumnę tekstu i nie tną strony na pół. Praktyczne kryterium: jeśli notatki są krótkie i czyta się je w trakcie lektury, powinny być na dole; jeśli to głównie odsyłacze bibliograficzne, do których wraca się rzadko, lepiej zebrać je na końcu. Word pozwala też zamienić jeden typ na drugi w całym dokumencie bez ręcznego przepisywania — służy do tego przycisk konwersji w oknie ustawień przypisów, przydatny, gdy promotor lub redakcja zmienią wymagania w połowie pracy.

Typowe kłopoty przy dużych dokumentach

Pierwszy to nieoczekiwane położenie notatek: przypisy końcowe domyślnie trafiają na sam koniec dokumentu, więc w pracy podzielonej na rozdziały pojawiają się za bibliografią i aneksami zamiast po każdym rozdziale. Naprawia się to zmianą zakresu na koniec sekcji, co wymaga poprawnie wstawionych podziałów sekcji, a nie samych podziałów strony. Drugi to separator — cienka linia oddzielająca obszar przypisów, edytowalna wyłącznie w widoku roboczym przez panel przypisów; w widoku układu wydruku nie da się jej dotknąć i użytkownicy bezskutecznie próbują usunąć ją klawiszem Delete. Trzeci pojawia się przy konwersji: eksport do PDF zwykle zachowuje przypisy jako tekst z odsyłaczami, ale przenoszenie pliku między Wordem a LibreOffice Writerem potrafi zmienić ich numerację lub rozbić długi przypis między strony. Bywa też, że dokument z kilkuset przypisami zaczyna działać wyraźnie wolniej przy przewijaniu, bo edytor przelicza rozmieszczenie notatek przy każdej zmianie.

Praca dyplomowa i awaria w najgorszym momencie

Najwięcej zgłoszeń związanych z długimi dokumentami przychodzi w okresie obron. Laptop przestaje się uruchamiać, plik nie chce się otworzyć albo dysk zaczyna wydawać charakterystyczne dźwięki, a pracy nikt nie skopiował poza jeden komputer. Odzyskujemy takie dokumenty z uszkodzonych nośników, sięgamy po pliki tymczasowe i wersje autoodzyskiwania, naprawiamy uszkodzone pliki DOCX i przenosimy wszystko na sprawny sprzęt. Warszawskie Pogotowie Komputerowe pracuje bez przerwy przez całą dobę i we wszystkie dni tygodnia, więc awaria w nocy przed terminem nie musi oznaczać czekania do rana. Sprzęt odbieramy i odwozimy sami, bez kuriera i bez opłaty za dojazd, a diagnoza laptopa jest bezpłatna. Na czas naprawy możemy podstawić komputer zastępczy.